Skip to main content

Full text of "Symbolae ad Psalmos illustrandos isagogicae [microform]"

See other formats


; 4.:^ 



:^M ^., 




•.>;?^^' 



i'^j^ 



M- .. 



Äii 



^:. --^^ 





^ 




EäKJ 








"... \ 4. 


^ 






ii^ 




f"« 


F^^"^ 


^j^Rxjp 


m 




I^JJgi""''^''- 



.-^.-v^ 



^'^ 



3- ^•■ 



7 



THE HENGSTENBERG COLLECTION 

IN THE LIBRARY OF THE 

Purchased from the estate of the late 

Prof. E. W. Hengstenberg, D.D., of Berlin, 

and deposited in the Library by an association 
of gentlemen. 

Library No Shelf No. — 

Chicago, Nov. 19, 1875. 
^ ^ 






' )'[ji^^ixi.'>Xs.y^yJlTiJi^^ 



a ^ 



X 
w 



\ 



S Y M B==a\l^iÄ-E 



= AB ■■ '■■ 



PSALMOS ILLUSTRANDOS 



ISAGOGICAE. y^ 



S C R I P S I T 



FRANCISCUS DEI.ITZSCH 

M 
TH. ET PHIL. DR., ILHÜS PROF. ORD. RO'STOCHII DES., SOCIETATIS 
HISTORICO-THEOLOGICAE LIPSIENS IS ET ASIATICAE PARISIENSIS 

SODAI.IS. 



Disseritnr I. de Psälmorum indole partim jehovica partim 

elohimica; II. de Psälmorum ordine ejusqüe eausis ac 

legibus. 



iiiPiSiAs:, 

[MPKESSUM EST ET VROSTAT APUD CAROLDM TAÜCHNITIUM. 

18 4 6. 



G 3G2. 



CAROLO PAULO CAS PARI, 

SAGACI VERBI PROPHETICI 

IN VESTIG ATORI, 

FIDO IN REBUS LAETIS AEftUE ATftUE ADVERSIS SOCIO 

INSCRIPSIT 
A U C T O R. 



Ps. i33. 



I ST » £ X. 



I. De Psalmorum Indole partim jehovica partim elohimica pag.l — 32. 

Cap. 1. De nominum nitv» et D'in^sS diverso in Psalmis usu, 

quo bifariam dispertiuntur - 1 — 11. 

Cap. 2. De ceteris Dei nominibus, quoTum usu Psalmi elo- ^ 

himici a jeliovicis differunt ♦.......- 12 — 16. 

Cap. 3. De Psalterii in Psalmos jeliovicos et elohimicos di- 

visi paullatim orta coUectione - 17 — 22. 

Cap. 4, De causa atque origine duplicis (jehovicae et elo- 

himicae) Psalmorum indolis - 23 — 32. 

II. De ordine Psalmorum ejusque causis ac legibus ... - 33 — 72. 

Cap. 1. De lege summa analogiae in ordiuandis Psaimis 

observata - 35 — 44. 

Cap. 2. De singulis Psalmis secundiim legem analogiae in- 
ter se connexis et consectariis aliquot ex inventa 

lege colligendis - 45 — 72. 



D E 



INDOLE PSALMORÜM 



PARTIM JEHOVICA PARTIM ELOHIMICA. 



I. 

De nominum »IIJT' et d'^lrjbj^ diverso in Psalmis 
usii, quo bifariam dispertiimtiir. 

Psalterium (ü'^^hin '0, masorethice 5*^'^|<ü) quinque in libros 
divisum est 1 —41 ; 42— 72; 73 — 89; 90—106; 107 — 150, quam 
partitionem non luasorethicam, sed pervetustam. esse ex clausulis , 
doxologicis (41, 14. 72, 18. 19. 89, 53. 106, 48.) apparet, quas 
jam aetate Chronistae quatuor prioriLus libris subscriptas fuisse con- 
cludere licet ex 1 Chr. 16, 35. 36. (cf. 29, 10.). Horiim quinque 
librorum primus Psalmos 41, secundus 31, tertius 17, quartus item 
17, quintus 44 continet. Inter Psalmos 41 libri primi 37 sunt Da- 
vidis, 4 Anonyniorum; inter 31 1. secundi 18 Daridis, 1 Salomonis, 
1 Asaphi, 7 Korahitarum, 4 Anonymorum; inter 17 I. tertii 1 Da- 
ridis, 11 AsapM, 4 Korahitarum^ 1 Ethani; inter 17 1. quarti 2 Da- 
Tidis, 1 Mosis, 14 Anonymorum; inter 44 1. quinti 15 Davidis, 1 
Salomonis,. 28 Anonymorum, ita ut to tum Psalterium Pss. daTidicosi 
contineat 73 '), salomonicos 2, asaphicos 12, korahiticos iT, Mosis 
1, Ethani 1, anonymos 50. Psalmos davidicos, exceptis tribus in 
libro tertio et quarto , ceteros omnes continent liber primus , alter et 
quintus; asaphicorum (Ps. 50. 73 — 83.) et korahiticorum (42 — 49. 
84. 85. 87. 88.) nuUus praeterquam in libro secundo et tertio in- 
venitur. • 

Perlecto libro primo, cum in attenta alterius lectione rersamuT, 
ingens in usu nominum Dei discrepantia fugere nos non potest. 
Etenim in libro primo n. rtlJTi ceteris Omnibus antelatum creberrime- 
que iterum atque iterum repetitum yidebamus; atinde a Ps. 42. hoc 
Dei nomen oculis nostris se subducit et n. Q'^rt^iÄ in ejus locum succe- 
dit, quod auctores Pss. insequentium carissimum habere ridentur. 
Hujus nominis ejusque absolute (sine sufF., sine artic, non con- 

1) Septuagiiita tres, non 71 (uti numerant EicJiharn. Rosenmueller. Eioal- : 
dus, Poetische Bb. l. p. 211.), non 72 (uti Carpzov^, Introduct. p. 97. ed. IV., si 
modo pro LXXXII. ita legenduni est, et Joel Loetoe, h*Hö'<^ttJ riönpn f . 24, a.)? 
non 74 (uti de Wette, T/iofuck., Comm. p. XXXII. et alii). 

1 



structive) positi abundantiam Pss. asaphicorum et korahiticoruiu pro-« 
priam esse itentidem jam ab aliis inculcatum est 2) , at hanc pecu- 
liarem consuetudinem iiiulto latius patere et omnium Psabnorum inde 
a Ps. 42 usfiue ad 84 (inter quos 18 daridici, 1 salomonicus , 4 ano- 
nymi) coiniimneni esse, hoc C. P. Caspari, amicus meus, suaniet in- 
vestigatione invenerat, neminem adhuc idem observarisse ratus, donec 
ego, cum eam rem ulterius persequendam suscepissem, Ewaldum eo 
invento antevertisse nos deprehenderem ^), Simul vero intellexi, ea 
quae Ewaldus de usu nn. filfT^ et ü'^n^K in media parte Psalmorum 
ceterisque duabus discrijnine multa cum sagacitate disseruit, non suf- 
ficere, ut ulteriore investigatione supersederi queat. Quare ab in- 
cepto non destiti et quanto altius Psalmos attento ad nomina Dei 
animo perscrutatus suni causamque facti exquirere studui, tanto gra- 
vior disquisitio mea mihi visa est tantoque fruetuosior, ita ut operae 
pretium esse judicem, ea quae inveni palam proponere. 

Prinmm legentium oculis subjiciemus tabulam, qua in conspectu 
ponatur, quoties singulis in Psalmis nnun. iTihi et D'^h^b^ reperiantur. 
Qua in tabula conficienda n. öiJi^X modo ibi, ubi de Deo rero neque 
constructive neque cum suiUxis dicitur, numeravimus ; n. niSTi ubique, 
etiam ubi nominis Dei compositi (velut birt^St iTST^, iTiiT' '^SIK et sim.) 
pars est, at non comprehenso «Ti, de quo ceterisque Dei in Pss. no- 
minibus deinceps sermo erit. Inscriptionum et clausularum doxolo- 
gicarum nullam, ut par est, rationeni habuimus. 



Ps. 


nini 


binVst 


Ps. 


Mini 


bin^st 


Ps. 


nihi 


öiin^K 


liiber prünus. 


9. 
10. 


9 
5 


1 
2 


19. 
20. 


7 
5 


vacat 
vacat 


1. 


2 (bis) 


vacat 


11. 


5 


vacat 


21. 


4 


vacat 


2. 


3(ter) 


vacat 


12. 


5 


vacat 


22. 


6 


vacat 


3. 


6 


1 


13. 


3 


vacat 


23. 


2 


vacat 


4. 


5^ 


vacat 


14. 


4 


3 


24. 


6 


vacat" 


5. 


5 


1 


15. 


2 


vacat 


25. 


10 


1 


6. 


8 


vacat 


16. 


4 


vacat 


26. 


6 


vacat 


7. 


7 


3 


17. 


3 


vacat 


27. 


13 


vacat 


8. 


2 


1 


18. 


16 


vacat 


28. 


5 


vacat 



2) Gesenius, Thes. p. 97 s.; de Wette ad Ps. LXVIL, Einleit. §. 271.; Hof- 
mann, Weissagung u. Erfüllung 1. p.l84.; Hengstenberg, Comm. II. p. 353. 416. 

\ III, 444. 476. (ubi ,f^orachitische Elohim.'psahnen'-'' et ^^Jehnvapsalmeny^ 
f üistinguuntiir). 

3) PoffJScÄe ß6. 1. p. 190 — 192. 



\ 



Ps. 


nini 


din^j« 


Ps. nini ö'irtiiK 


Ps. 


niSTi 


ö'^h^fit 


29. 


18 


vacat 


71. 


3 


6 


109. 


7 


vacat 


30. 


10 


vacat 


72. 


vacat 


1 


110. 


3 


vacat 


31. 
32. 


10 
4 


vacat 
vacat 


üilier tertius. 


111. 
112. 


4 
2 


vacat 
vacat 


33. 


12 


vacat 


73. 


1 


3 


113. 


6 


vacat 


34. 


16 


vacat 


^74. 


1 


4 


114. 


vacat 


vacat 


35. 


8 


vacat 


75. 


1 


2 


115. 


10 


vacat 


36. 


2 


2 


76. 


1 


2 


116. 


15 


vacat 


37. 


15 


vacat 


77. 


vacat 


6 


117, 


2 


vacat 


38. 


3 


vacat 


78. 


2 


8 


118. 


22 


vacat 


39. 


2 


vacat 


79. 


1 


1 


119. 


24 


vacat 


40. 


9 


vacat 


80. 


2 


5 


120. 


2 


vacat 


41. 


5 


vacat 


81. 


2 


1 


121. 


5 


vacat 


Iiilbc 


>r secT 


undus. 


82. 
83. 


vacat 
2 


2 
2 


122. 
123. 


3 
2 


vacat 
vacat 


42. 


1 


6 


84. 


7 


4 


124. 


4 


vacat 


43. 


vacat 


4 


85. 


4 


vacat 


125. 


4 


vacat 


44. 


vacat 


4 


86. 


4 


2 


126. 


4 


vacat 


45. 


vacat 


3 


87. 


2 


1 


127. 


3 


vacat 


46. 


3 


5 


88. 


4 


vacat 


128. 


3 


vacat 


47. 


2 


7 


89. 


10 


vacat 


129. 


3 


vacat 


48. 
49. 


2 

vacat 


5 
2 


üiber (|uartas. 


130. 
131. 


4 
2 


vacat 
vacat 


50. 


1 


7 


90. 


2 


vacat 


132. 


6 


vacat 


51. 


vacat 


5 


91. 


2 


vacat 


133. 


1 


vacat 


52. 


vacat 


3 


92. 


7 


vacat 


134. 


5 


vacat 


53. 


vacat 


7 


93. 


5 


vacat 


135. 


15 


vacat 


54. 


1 


4 


94. 


9 


vacat 


136. 


1 


vacat 


55. 


2 


5 ' 


95. 


3 


vacat 


137. 


2 


vacat 


56. 


1 


9 


96. 


11 


vacat 


138. 


6 


vacat 


57. 


vacat 


6 


97. 


6 


vacat 


139. 


3 


vacat 


58. 


1 


2 


98. 


6 


vacat 


140. 


7 


vacat 


59. 


3 


5 


99. 


7 


vacat 


141. 


3 


vacat 


60. 


vacat 


5 


100. 


4 


vacat 


142. 


3 


vacat 


61. 


vacat 


3 


101. 


. 2 


vacat 


143. 


4 


vacat 


62. 


vacat 


7 


102. 


7 . 


vacat 


144. 


4 


1 


63. 


vacat 


2 


103. 


11 


vacat 


145. 


9 


vacat 


64. 


1 


3 


104. 


8 


vacat 


146. 


9 


vacat 


65. 


vacat 


2 


105. 


5 


vacat 


147. 


5 


vacat 


66. 


vacat 


7 


106. 


8 


vacat 


148. 


4 


vacat 


67. 

68. 


vacat 
2 


5 
24 


I<i1>er QLuintas. 


149. 
150. 


2 

vacat 


vacat' 
vacat 


69. 


5 


7 


107. 


12 


vacat 




_, 


. 


70. 


2 


3 


108. 


1 


6 









Hanc in tabulam si oculoruni obtutum figas, Psalmos neque pro- 
niiscue nominibus iillni et ö^M^K iiti neque sine consilio, prout casus 
ferebat, compositos esse videbis. Etenim intelliges prinium 1.) n. "TiST^ 
in libris I. IV. V., n. b'^fibi^ in libris 11. III. dominatum tenere, id quod 
etiani clarius elucebif, si, subductis rationibus, quoties nn. •TiiT' et 
üih^!!< singulis in libris coniniemorentur, ante oculos ponamus*): 

Lib. I. Lib. II. Lib. III. Lib. IV. Lib. V. 
h^rri 272 30 44 103 236 

d^h!35< 15 164 43 vacat 7 

Deinde 2.) cognosces, n. tiin^Si inde a Ps. 42. vel solum vel crebrius, 
quam n. •ri'T', iisurpari et liiinc usuni nominis ü"!«!^!!« potiorerii perti- 
nere usque ad Ps. 83. In hoc Ps. n. b'^Si^'i* bis et n. hlrti itidem bis 
reperitur, quare ad ordineni eorum Pss. concludehdmn erat aptissi- 
inus. Sed tarnen hujus generis Psalmis, quippe in quibus non nume- 
rus tantununodo, yerum etiani usurpandi modus spectandus sitj adden- 
dus est (id quod Etvaldum latuit) Ps. 84., korahiticorum libri III. 
primus, in quo n. üinbjt quater, n. SiilT^ septies occurrit, at (id quod 
bene notandum) quinquies in nmm. Dei compositis, quorum usus, ut 
yidebimus, illorum Psabnorum singulariter proprius est. 

Regnat igitur n, D'^^i^üi in Pss. quadraginta tribus (42 — 84 
incl.). In his n. mISTi 50es invenimus, n. vero ö'^ü^JK .204^^ ,■ quod in 
reliquis Pss. omnibus nonnisi 25es exstat. Qiiare lios Pss. 42 — 84., 
utpote qui nomine ü^'^i^!!< mirifice delectentur, elohimicos riuncupa- 
bimus; reliquos aequo jure nomine jehoricorüm notabimus ^). 
Nam cum inter Pss, 43 elohimicos sint 26, in quibus n. iTirti semel 
pluriesve usurpatur, 17, in quibus solum ü^i)!^!!^ et nusquam ITiST^: in- 
ter Pss. 107 jehovicos sunt tantummodo 1.3, in quibus b'^H^i^ semel 
pluriesve reperitur, nonaginta quatuor, in quibus solum ÜIST^ et 



4) Ex liis et sequentibus Gesenn computationes in Thes. p. 97 s. definiri 
atque emendari poterunt. 

5) „J^e//ot??cos" scribiiti US, quian. In'itT', cum additamento concrescens , in 
■irr; transit , velut IshSn*^ , tsE'iJ'itT', ; ceteruni morem in ecclesia receptum sequen- 
tes formam J^cÄo?;« retinemus, praesertim cum pronuntiatio antiquaprorsus in- 
certa sit ac nesciamus, utram in?"*' (= ti.l.^'^.) vel Tt^yv^ (ad simil. f. inaa;;;) au niri"« 
'(i=n5n''.) vel nw;; (ad s. formarumri^5>^, tTj'i"', mSö"i) sonuerit. Quo jure a nonnul- 
lis riW regularis iniperfecti forma dici possit (ab jHcwg'Sf^ewÄ. quoque, prae- 
eunte Ei^aMo)^ non intelligo; Theodoreti vero auctoritas, qui Samaritanos 
'JaySe pronuntiasse refert, ad eam rem dijudicandam non sufficit.^ 



uusquam ö%1^K®), unde apparet, usum noiuinis ü'^rt^K in Pss. non 
elohiniicis etiuni studiosius devitari, quam in Pss. elohimicis usum. 
nominis tTiiTi, eaque de causa illos eodem jure nomine jehovicorum 
insigniri, atque hos elohimicorum. 

Ad Pss. elohimicos pertinent Pss. 31 ad unum omues, quibus li- 
ber Psalterii secundus constat, et Pss. 12, qui librum tertium aperiunt 
ejusque majorem partem conficiunt. Inter hos Pss. quadraginta tres 
sunt 8 Korahitarum, 12 Asaphi, ISDavidis, 1 Salomonis,4AnonymoTum. 
Psalmi asaphici omnes elohimici sunt. Contra korahitici duas in catervas 
dispertiti sunt, quarum prior (42. 44 — 49.) convenienter uaturae suae 
inter Pss. elohimicos collocata est, posterior (85. 87-. 88.), excepto uno 
Ps. 84,-qui utpote elohimicus ceteris praemüssus et asaphicis subjunctus 
est, interruptam jehoTicorum seriem pertexit. Inde patet, ex parte dun- 
taxatverumesseidquodadhuccomplurespronuntiaverunt,usumnominis 
ü''ii^!j< in Pss. asaphicis et korahiticis praevalere, siquidem non in Om- 
nibus korahiticis praevalet et praeter asaphicos etiam in davidicis ce- 
terisque Pss., qui finibus supra constitutis continentur. N. iTiiT«, quod 
in octo Pss. korahiticis 42. 44 — 49. 84. decies quinquies. exstat, 
in Pss. tantum tribus korahiticis 85. 87. 88. decies reperitur, unde 
vides, indolem partis Pss. korahiticorum esse jehoyicam hosque con- 
sulto a ceteris esse segregatos. 

Quam magnum et pervagatum. discrimen sit, quod in usu nomi- 
uum fTUni et üiJi^K inter Pss. jehovicos et elohimicos intercedit, etiam 
melius perspiciemus, si Pss. jehovicorum eos locos, in quibus nomine 
üifn^ü^ utuntur, diligentius examinaverimus. In Pss. jehovicis 107 n. 
ö^M^i*, uti supra percensuimus, vieles quinquies nobis se offert. At 
primum demendus est Ps. 108., qui ex Pss. elohiinicorum 57. v. 8 — 
12. et 60, 7 — 14. conflatus est et quem collector certo in numerum 
elohimicoruni retulisset, nisi gravi quadam causa adductus fuisset, 
ut eum jehovicis interponeret et Psalmo 107., quocum est ei nonnihil 
similitudinis (cf. 108, 4. 5. cum 107, 1. 8. 15. 21. 31 s.), annecteret. 
Hoc Ps. demto per totum librum quartum Psalterii totumque librum 
quintum, qui n. «TiiTi 239es exhibent, mmms solus remanet lo- 
cus Ps. 144, 9., in quo t^^'^i,X de DeO vero dicitur, idque in alloquio, 
plane ad similitudinem Pss. elohimicorum. 

Nunc in Pss. jehovicis librorum trium prioriun, in quibus n: 
öN'nbKdecies octies nobis obvium fit, oculos defigamus. Complurium 



6) Adnumeratis Ps. 136. (öiüsssn "^n^s, ubi ü'^lnljSfl Deos significat) et 138, 
(D'^iTips 155 , ubi priiicipes ac judices). 



6 



ex his locis ratio est talis, quae n. 'a'^iih». necessario poscat''^), quando- 
quideni vel de numine divino ejusque generali ac naturali (non spe- 
ciali atque historica) ad gerius humanum relatione sermo est (8, 6. 
9, 18. 10, 4. 13. 14, 1. 2. 36, 2. 8.) vel hostes athei loquentes iiitro- 
ducuntur (3, 3.). Aliis locis b''«^^!!< appellatire dicitur, vel 
praedicati loco 86, 10. vel cum adjectivo conjunctum (P'^l2£ b'^h^it 7, 
10.). Remanent, si 87, 3. üiin^ü^M seponimus, loci sex, quibus b'^h^N 
nominis proprii viceni explet, quinquies narrative 7, 11, 12. 14, 5. 25, 
22., ter vocative 5, 11. 86, 14., aliquoties de Deo vindice, de quo 
b^rtiit propter insitani omnipotentiae notionem cuia emphasi dici- 
tur (7, 12. 50, 6. 58, 12. 75, 8. 82, 1.), quaniquam Deus, qua- 
tenus mediis in rebus humanis praesentiani suam effectricem, sive sa- 
luteitt aflFerens sive Judicium exercens (v. c. 9, 20. 21. cf. 75, 9.) 
patefacit, adaequate JTiiT^ nuncupatur. Ceterum inter illos sex locos 
unus 25, 22. spuria est, ut plurimis videtur, Ps. alphabetici appendicula. 
Sunt igitur ad summum septem fere loci, in quibus Pss. jehovici 
ad indolis elohiniicorum similitudinem accedunt. Horum proprium 
est, n. b%^bi<, quo complures (velut 72, 1. 73, 1. 74, 1. 75, 2. et al.) 
in ipso introitu peculiarcm suam indolem produnt^), plane ad mo- 
dum nominis proprii usurpare idque creberrime etiam ibi, ubi quam 
maxime idoneae causae nominis ■^IST' adhibendi se ofFerebant. N. b^nViK 
his in Pss. omnino indolem nominis proprii induisse inde elucet, 
quod semper articulo caret atque etiam in allocutione passim absolute 



7) Contra Pss. elohimicorum ne unum quidem locum, in quo nominis S'^iiVs 
vice rtW dicitur (saepenumero variationis causa, praecipue in membris paralle- 
Us 47, 6. 48, 9. 55, 17. 56, 11. 58, 7. 68, 17. 69, 14. 70, 2. 6.), afferre poteris, ubi 
nomini iniST' non possit n. ö'^^iVs substitui, uti collatis similibus locis apparet: 
42, 9. (133, 3. 138, 8.) cf. 44, 5; 46, 9. cf. 66, 5. 64, 10. 78, 7. (Vs); 47, 3. cf. 
V. 8. 9. 44, 5.; 64, 11. cf. 63, 12.; 69, 17. cf. v. 14. ^5, 2, 3. (55, 20. 17, 6. ^s); 69, 
34. cf, 65, 2. 3. (55, 28. >«; 66, 18. 13^^?) ; 71, 3. cf. 62, 8, 78, 7. 52, 9. 56, 5. 12.; 
74, 18. cf. v. 10. 2 Reg. 19, 4. 16. Ps. 79, 12.; 78, 3. cf. 48, 11.; vel pro rtiri'' ']ÖÖ 
54, 8. 83, 18. 19. dicitur öin^S '^tolö 54, 3. 48, 11. 44, 9. 66, 2. 69, 31. 74, 10. al. 
Neque vero ideo negamus, n. MIm'' locis aliquot nomine ö'^ln^s esse accomoda- 
tius, yelut 69, 32. (cf. Ex. 22, 19.) et 75, 9., quamquam etiam in bis non unice 
aptum. Verumtamen in Universum valet Iiaec regula : Ubicunquen. tTitr^po- 
nitur, n. S'^ü^s ei substitui potest (quoniam Deus liTTs^zöö/tioe cum Deo in 
historia manifesto est idem), at vicissim nomini fi'^M^K non ubique sub- 
stitui potest nw (quoniam cum hoc notio revelationis salutiferae, cujus 
semen sanctum in V. T. particeps factum est, indissolubiliter conjuncta est). 

8) Cf. e contrario Pss. jehovicos, quorura quasi vestibulis illico n. STiH'' 
inscriptum reperies, velut 3. 6. 7. 8. 9. 10. cet. 



h. e. sine suff. ponitur. Hinc fit,ut in hisPss.pro Witas fTiiTi interduiu vel 
niitas ö^n^» vel augustius nii<2s h'-^t^hüi iiin^ (= nistss ini» ö'ih^K niini) 
dicatur ; hinc n. Qiinlsit saepenumero, utpote quod vim nonünis proprii 
habeat (quare non appellatire o &e6g yertendum) , alterum üTi^K 
cum suff. vel constrüctivuin adsciscit, quod ut nomen appellativum. 
appositionem prioris eflicit, velut "»il^it Dih^it (h. e. Elohim, Deus nii) 
43, 4. ■X^i^'^i< ta'inis« 45, 8. 50, 7. (pro "T^n^K nifr« Ex. 20, 2.) ; t:^'^bK 
iS'iiribK 68, 9. -^nsittsn isi^» ü^n^j^ 51, 16. ^JÄ-niüt inist birtist 68, 9. (pro 
IsK^ü)'^ Nl^it hliTi Jud. 5, 5.), qua in connexione horuin Pss. unice 
propria'-*) Pss. jehovici constanter nomine iTiSTi utuntur, quod origine 
sua nomen proprium est. 

Quam constanter, consulto ac prope perpetuo Pss. elohimici n. 
d^rt^it etiam ibi ingerant, ubi Pss. jehovici nomine MliT^ de industria 
utuntur in eoque usurpando sibi constant, hoc porro varia ad multi- 
plici coUatione, quam attentione dignissimam reor, demonstrabo. Et 
primum quidem tabula, quam sub adspectum subjicio, docebit, 
quam abunde et perseveranter vel in iis phrasibus, quae Psalterii 
coinmunes sunt et in parte tum jehovica tum elohimica cumulate re- 
periuntur, Pss. elohimici ü'iii^X dicant, ubi jehovici STiiTi. 



D'inbi« ibinin 42, 6. 
nTjbx^iüBte 43,1. 
D'inbsnnrtt 43,4. 
labbrid-iribKa 44, 9^56, 5. 

DinbX "T^y 46, 5. cf. 48, 9. 87, 3. 
dTlb^l-lttT 47,7. 

ninbjÄTbiü 47, 8. 74, 12. 
i»&3 rnö'' D^nbs ^i5 49, le. 

!?iÖin D-'nbSi 50,2. 

n^nbi5"i55n 51,3.57,2. 

ü^rhii ''ib^'sn 50, le. 
n"^bi5!nin 52,10.55,15. 



'»nbmn mni Tb 38, le. 
nini "^yotm 26, 1. 7, 9. 35, 24. 
ni!T> "innrü-n» 26, 6. 
''iBBi bbnnn mr^is 34,3. 
nirr^ 'r^:^ 101, 8. 
mn-^b Ti)är 9, 12. 
siD^bttn nin'ib 22,29. 
ii^ai? tcisa nini rrTis 34, 23. 
»''Sin. .nin'' 94,1. 
nini i35n e, 3. 9, i4. si, 10. 4i, 5. 

-^Tiin 86,3. 
nw lib'isrj 143, 9. 
ninitr»! 27,4. 
''WiD'in TaiEa n*inbi5 54,3.69,1. nin'i i5»it5in 6, 5. 7, 2.,^cet. 

nm-^ ^1210 i^üb 25, 11. 

7^ : ■ . 

9) Nihilominus Hengstetib. mira cum fiducia (contra Hofmanntoii) asserit : 
„ Das Elohim steht in den horahitischen Psalmen in keiner Weise anders ^ als ^ 
in dem^anzen^übrigen A. T." (Comm. II. p. 416.). 



8 



''nb&n 5>^Tp Qinb« 54, 4. 55, 2. 

61, 2. cf. 84, 9. 

■»b nf:? dinbx 54, 6. 

«•npx d'inbs-bs 55, 17. 57,- 3. 

"^b D'inbx . 56, 10. 

•»nriüi ta'inbi^n 56,5.12. ■ 

a^rhiü liöb ^bnnnb .56, i4. .cf. 

61, 8. 68, 4. 

D'^nbi« . . rvnr^ 57, 6. 12. (los, 6.) 
nriis ibx D'^nbi« 63,2. 

D''nbx '»XT 66, 16. 

n^nbi« "Ti^a 66, 20. 68, 36. ^^ini« 

68, 20. 

d'tnbKb i'Tiiü 68, 5. 33. 

Dinbii iD^a nibrip-na 68,27. 
D^inb^bwisn 68,35. 

D^nbi? ^riÜ^IIB'i 69,30. 

Dinbi5 dTiJ nbbns 69, 31. 



D'^nb» impiÄ 71,19. 
ü^rba^ ..n^ü .73,1. 
ü^rhvi ^pbri 73, 26. 

fiinbK SlÄlp 74, ,22. 82, 8. cf. 76, 

10. 

D''nbK-b» ibip 77,2. 
iö"inm-b« . . ü'^rbm 83, 2. 



'inbsn »Äü nin'' 143, 1.; 39, 13. 

102, 2.; 17, 1. 130, 2. 

"ib -ify . . mn'' 30, 11. 

s^pi5 nini bi« 3, 5. 142, 2. 18, 4. 

7. 28, 1. 30, 9. 
•'ibniSTi 108,6. 

''nrjt3ninin''S 26,1.31,7. 
mini 130b ^bnms« ii6, 9. cf. 95, 6. 

96, 13. 98, 6. 9. 

nur» nan^i 21, i4. 
r^nm "ibK nini i4o, 7. 

nin*! ''ii'l'' 15, 4. 22, 24. 115, 11. 13. 

118, 4. 135, 20. 
niST» Tl^S 28, 6. 31, 22. 119, 12. 

124, 6. 135, 21. 144, 1. 
ninibl'TiÜ 96,1.2.98,1.105,2. 

137, 3. 149, 1. 

nin^ Tüi« d'ibnpai 26, 12. 
T2?i ^1:33 nin^b ^nn 29,1. 
nin'' imyiffii 119, lee. 98, 2. 
nini Diü-njÄ ibbn 135, 1. 146, 2. 

cf. jnW fflÜ 7, 18. 102, 16. 22. 
113, 1. 2. 3. 148, 5. 13: 

impis: . . nifTi 36, 6. 7. 

nin^i nita 25, 8. 34, 9. 100, 5. cet. . 

ir\ir^^pbn 16,5.119,57. 

nin^ nüip 3, 8. 7, 7. 9, 20. 10, .1.2. 

17, 13. 132j 8. 

nirri-bii ibip 3,5.142,2. 
»inn-bi« nin'i .35, 22. cf. 39, 13. 



Praeter hos locos eadem nominum STifTi et b'^in^ü^ yicissitudo con- 
spicua est multis aliis locis (44, 22. cf. 139, 1.; 46, 6. cf. 37, 40.; 
47, 10. cf. 24, 1.; 59, 10. 18. cf. 94, 22.; 62, 6. cf. ,37, 7.; 64, 10. 
cf. 92, 5. et al.; 66, 10. cf. 11, 5.; 74, 1. ö'On^N, 77, 8. ''51K cf. 88, 



9 



15.; 74, 10. cf. 94, 3.; 76, 2. cf. 9, 17.; 78, 7. d^n^x, 73, 28. "«aist 
nilTi cf. 40, 5.). Raro n. n^STi retinetur (55, 23. cf. 22, 9. 37, 5.); 
rarissime in ipsis Pss. elohiinicis tsiJn^fii et fTirti vicissini adhibentur 
(66, 5. cf. 46, 9.; 43, 4. cf. 84, 4.). 

Quantopere auctores horuin Pss.. n. öifi^K in deliciis haLeant, 
porro e compluribus locis apparet, quos e Pentateucho desum- 
serunt. Quotquot eorum sunt, in bis n. WiT', quamquam ac- 
commodatissime positum, fere ubique (exe. fortasse 49, 16. cf. 
Gen. 5, 24.) nomine ta^^^JS conunutatum ridemus. Solenne iUud 
decalogi exordium T^ü^it filSTi "iMK (Ex. 20, 2.), quod n. niST^ 
vix carere posse videtur, intactum reliquit Ps. 81, 11., at in 
Ps. 50, 7. in ''3^S< y^r^h^ d%"5^it versum est. Verba niln^ naip 
^''i&a "l^fi^äTüa löS'^l -^^ii^t isa^l (Nim. 10, 35.), quae Moses, cum castra 
moVerentur, pronunciare solebat, Psalmus 68, 2. ita mutuatus est, ut in 
locum nominis «TilTi n. ü'^•^^it substitueret; contra Ps. 132, 8. «iiSTi re- 
tinuit, pro quo Chronista amplificationis causa scripsit öin^x JTiiTi 
(2 Chr. 6, 41. 42.), nomen extra capp. If. 111. Geneseos rarius, quod 
Chronista adaniat. Verba epinicü Ex. 15, 11. (cf. 1 Reg. 8, 23.) 
.iTini . . hsas ia in Ps. 71, 19. repetuntur, sed mutato nomine dirino: 
■jias ia ü'^in^K ; contra Ps. 89, 9. «TiST' servat ac tantummodo, addita 
appositione (^isa^ '"S Wiiiaa iJni» '^1'^'')5 exaggerat. Ejusdem conrer- 
sionis nominis STiiT^ pentateuchici in b'^ii^'K nonnulla exempla exhibet 
Ps. 78. , quo historia populi israelitici summatim perscribitur, cf. 78, 
22. ü-in^i^a ■ü'^öKrt 5<VcumEx. 14, 31.- nih^m li-^aitii, v. 31. ta^'in^üt ftiKI 
Dnn nb» cum Num. 11, 33. üMn r\'fn nini Sixi. Adjiciendum est etiam, 
quod pro nilTi ^iü (n5<) ^!!< ns^^S Ex. 2.3, 17. 34, 23. Dt. 16, 16. 31, 
11. dicitur ö^n^i^ ''JS ük^3 Ps. 42, 3. 84, 8. 

Quanta vero in gratia sit apud Pss. elohimicorum auctores n. 
üiin^st quanique eo studiose, vel textus priscos immutantes, utantur, 
insigne documentum est Ps. 68. Hujus versus 8. et 9. ex Cantico 
Deborae (Jud. 5.).petiti sunt, cujus vr; 4. et 5. si conferas: 

'lü» 'liöb '}nxsn D'^nb« s. • T^iöa 'jnsaa irin^ 4. 

:nbD 'j'Ta''iO'in Ti»sn ■ üna miöü in»3ia 

iBtJi d-^ttTB-Jis .. :n^tt ^st23 d^sy. M 



10 



n. WiTi ^cf. Dt. 33, 2.) ter ac proinde constanter in ta'^nbÄ (cf. Hab. 
3, 3.) transformatum ridebis, quod quartum usuvenit in v. 3. IlSi^i 
ö'^n^jt 155» üiSiü^, modo hunc et ipsuia e Cantico Deborae (v. 31. 
filSTi -^iSilX-^S l'iiaxi) haustum (qua in re te non urgenius) concesseris. 

Denique proprietates Pss. elohimicorum et jehovicorum, quibus 
inter sese discrepant, luculente confirmantur eorum Psalmorum, qui 
vel toti vel ex parte antiquiorum variata repetitione orti sunt, cum 
suis exemplaribus collatione. Extant in Psalterio Pss. complures elo- 
himici, qui e jehovicis, ac vicissim jehovici, qui ex elobimicis hausti 
sunt. De bis omnibus deinceps disseremus. 

1) Ps.53. et 14:. ununi eundemque Psalmum exhibent; in Ps. 14. 
priscum ejus textum legimus, in Ps. 53. recensionem recens (nesci- 
mus a quonam) factam, quaPs. jehovicus in elohimicum conversus est. 

Horum diversitas quo melius observari queat, unum e regione 
alterius ponenius: 



Ps. LIII. 

si'^piöin DiÄiott D'^nbi« 3. 

p« ''b:?& ly^^-xbn 5. 
nnb ibsi? ''üy ^bsx 

^in nittsy "its D^nb^-iD 

bKn»'' ni»»'' '^'T'Sia "jn^-^Ä 7. 
'Tayni3iüD''nbi<ait5n 
: bi5"itöi riÄUji apy'i b^i 

N. öiSibs«, quod in Ps. 14. ter legitur (v. 1. 2. 5.), auctorem norae 
recensionis servasse vides, simul vero n. STiSTi in Ps. 14. quater positum 
(v. 2. 4. 6. 7.) ubique in b'^ii^K vertit, vel in v. 4. et 7., ubi vates 
consulto eo usus est. In v. 5. (yn MSiSS ItS ü^fi^&^-^a cf. 14, 5. 'la 

piis nina dinix) et v. 6. (Qöi<a &in^K-''5 cf. 14, 6. nriöna fiisr» is) 



Ps. XIV. 

D^nbi« -jis? labn ba "iüä5 i. 
nb'iba? la'iyinn iniriün 

D^ii-^sa-by 
biDtjü »in nix-ib 
: dinbi«-ns »ni 
inbsi i^in-' *\o ban 3. 

)'-\ia ibys-bD ly'Ti Kbn 4. 
dnb ibDi5 "»üy iba» 
: li^np sb nin*' 
•ins nns DtD 5. 
:p''ls'Tmd''nbi{-'D 
iiü^an liy-nss' 6. 
: inoma nini ^a 
bsiiö"» n^TO^ p'isiü 'jn-'-iü 7. 
itts^ nin» nitri awa 
: bi5"i»i riÄiö'' ap;?^ bai 



11 



ipsum illud, quod de Deo pronunciatur, ita yariatum reperimus, ut n. 
ö'^nV» sit acconunodatius 1 0^. Pgalmi 69. T. 33. decerptus est e Ps. 
SS, 27.; nomini rtlrti suhrogatuni n. b'^M^K. Partis Ps. 40. (14 ss.) 
iteratione exstitit Ps. 70», at yariato prope ubique nomine Dei. Nam 
cum 40, 14. dicatur: nüJin iSTitS^ mSTi la^-^Sii^ nirti rts'n, his 70, 2. 
substituitur: hain iniW^ rtini la^^SM^ tairi^it, ita ut in locum gemi- 
nati Silin'' succedat b'^rtbst in membro priore, ■TifT' in posteriore propter 
parallelismumii). Pro mhi ^nai 40, 17. (sicut 35, 27.) legimus 
70, 5. nirtn ^'15''; pro "»ya^m nini 40, 18. scriptiun est (fortasse 
scriptionis, quam imitator ante oculos habebat, indistinctae culpa) 
1^-rnöin öin^K. Semel, id quod mirum, ^nxn-iiK iSi^« 40, 18. in nifT' 
^ni<Sn"^l!< 70, 6., noyandi, ut videri possit, cupiditate ductüs immutayit. 
Sequitur Ps. 71., qui partim e locis Pss. antiquiorum compositus est. 
In hujus Ps. y. 1. «Ti«T' e Ps. 31, 2. intactum mansit; y. 5. 6. iTirt;;! isnx 
in Ps. 22, 10. 11. recens illatum est; in y. 12. n. hlrt'' Psalmi 22, 20. 
(cf. 35, 22. 38, 22.) in ö'^rt^K transiit. 

2) Accedimus ad Pss. jehoyicos, qui ab elobimicis originem du- 
cunt. Posterior Psalmi 108. pars (7 — 14.) ad yerbum posteriori 
Psalmi 60. (7 — 14.) respondet; ü'^rt^iÄ quater hie et illic reperitur, 
at iTiiTi, quod in Ps. 60. nusquam occurrit, in Ps. 108. (y. 4.) certe 
semel positum est pro "^Sli* Psalmi 57., cujus e yersibus 8 — 12. con- 
stat Psalmi 108. pars prior (2—6.). Contra ö-^nbit Psalmi 66, 1. 
(d^'^^X^ IS'ilia) in Ps. 98, 4. mutatum est in wni (cf. 100, 1. et 98, 6. 
cum 47, 2.). Et in Ps. 98", 8., qui versus ex 48, 12. repetitus est, 
»TiiTi, quod in Ps. elohimico deest, adjectum yidemus. In Ps. 86, 14., 
qui versus ex 54, 4. 5. coaluit, tiifiiiJt, ne nimis frequentaretur, semel 
omissum (^laiü pro öih^x ia\ü). 



10) Et, quod notandum, ita variatum, ut rariatio restitutioni textus origina- 
lis obliterati similis sit, cf. 71, 3. T^öSn sia^ "[ISö "TiS^ cum JTni::ö »T'a^ TIS» IIS^ 
31, 3.; 108, 2. 3. ni15> t "iTiaS Si« cum "»niaa ni1» 57, 9. ceterosque locos Pss. secun- 
dariornm et Prophetarum ad antecessores se applicantium sat multos, quos in 
Comm. ad Habac. p. 13.* 79. 120. 173. collegi. 

11) Simili modo parallelisrao nominum rtlin'' et "»ans in Pss. elobim. succedit 
parallelismus nominum ö'^rt^s et "laiK, comp. 68, 33. (cf. v. 18. 27. 33. 54, 6^) cum 
35, 22., at non semper 55, 17. 56, 11. 58, 7. 68, 17. 69, 14, 70, 2. 6., ubi Tt'Vn-' et 
ü'^Th» vicissim ponuntur; 60, 12. 62, 8. (12.) 71, 19. 77, 2., ubi duplicatur U'^n^S; 
73, 28., ubi tnrk» ab nim •'aiS excipitur. 



II. 



De ceteris Dei nominibus, quoriim usu Psalmi 
elohimici a jehovicis differiint. 

Jr ostquani de noiuinuia iriiTi et ü'^fi^ss* in Psalterio diverso usu, 
quo totuni duas in partes dispescitur, satis luculente disseruimus, 
restat, ut de iceteroruni nominuni Dei diverso usu nonnulla adjiciamus. 

1) Usus nominis i^l nihil discriminis inter Pss. jehovicos et elo- 
liiniicos repraesentat. Hoc n. in iibro primo Psalterii nusquam exstat, 
in altero bis (68, 5. 19.), in tertio itideni bis (77, 12. 89, 9.), ter in 
Pss. eloliiniicis, inter hos in Pss. korahiticis et asaphicis tantunimodo 
semel 77, 12. as. Crebrius et liberius eo nomine utuntur Pss. re- 
centiores, praecipue in forniula solenni iTi"1^^h, quae prinmni 104, 35. 
se nobis offert. Hanc si coniputando praetermiserimus, n. •T' ter in 
Iibro quarto (94, 7. 12. 102, 19.), undecies in l. quinto (semel in 
Pss. 122. 130. 140., bis 105., sexies 118.) reperitur. Quemadmo- 
dumn. ni per totum Psalterium fere aequabiliter diffusum est, sie 
etiani in n. «ni^J^ nil inest hujus illiusve partis proprium. Etenijn se- 
mel in 1. I. (18, 32.), semel in 1. II. (50, 22.)-, nusquam in 1. III. 
et IV., bis in 1. V. (114, 7. 139, 19.) legitur. Haec duo nomina a 
Psalmis utriüsque generis tanquam lumina atque ornamenta orationis 
promiscue adhibentur. 

2) ■ Aliter res se habet in nnun. '^S^iÄ et ^^t. Horum nominum in 
Pss. elohimicis tanta est prae jehovicis crebritas, ut id ipsum pro pro- 
prietate illorum secundaria habendum sit ' -). Etenim n. ''5'iit (ad 



12) De n. "'aiS id ipsum jam Ew. 1. I. 191. not. observavit, sed ambigue: 
„Auc/i der Name ''STSS, it/i ersten TheiJe sehr selten 2, 4. 22, 31. [hoc de tertia 
Pss. parte 90 — 150. valet, in quatantum sexies, neque vero de prima 1 — 41., 
in qua duodecies reperitur], ist im ztoeilen auffallend häufig . ., loelcJies 
indess loeniger hier cnlscheidct^ da ijns auc/i sonst stellenweise häufiger ist 



13 



sim. foriuae '''^lü, cum terminatione producta, ut a suffixo plurali discer- 
natur, i. q. ')1'^5t•^, quo saepius ejus loco utitur Jesaia) 48^8 in Psalte- 
rio nuncupatur (duodecies in I. I., quindecies in 1. II., itidem quinde- 
cies in 1. III., semel in 1. IV., quinquies in 1. V,), 21es in Pss. elohinii- 
cis. Hi igitur, 43 numero, n. ''i'ii* totidein fere locis usurpant, qüot 
. ceteri Pss. omnes, numero 107. Aeque frequentes sunt in usurpando 
de Deo vero nomine ^K (^xn). Hoc u., cum in toto Psalterio 64^3 
eiFeratur (tredecies in I. I., itidem tredecies in I. U., semel ac ricies in 
1. UL, octies in 1. IV., novies in 1. V.), ejus summae prope dimidia pars 
cadit in Pss. 43 elohimicos, in quibus n. i>X tricies et semel obvium 
est, ergo fere toties, quoties in omnibus reliquis. Haec eorum duorum 
nominum Caritas causa est, quod in Pss. elohimicis pro iTini jehovicorum 
ponitur h». (42, 10. cf. 18, 3.; 55, 20. cf. 116, 1.) vel etiam "a^i^ (57, 
10, cf. 18, 50. 108, 4.; 66, 18. cf. 4, 4.) i3). Fortasse a vero non 
aberramus, si n. 'jl'^^S quoque in eorum numerum referamus, quae 
Pss. elohimici prae jehoyicis adamant: novies enim in Pss. jehovicis 
reperitur (1. I.: 4, 1. IV.: 4, 1. V.: 1), tredecies in elohimicis (1. IL: 
4, 1. III.: 9.). Sunt vero inter Pss. elohimicos Psahni asaphici, qui 
prae korahiticis atque etiam ceteris illis tribus Dei nominibus gau- 
dent. Namque hii in Pss. asaphicis sedecies legitur (73, 11. 17. 
74, 8. 77, 10. 78, 7. 8. 18. 19. 34. 41. 80, 11. 82, 1. 83, 2. ixrj 
77, 15. SiliTi n'^hbi^ hii 50, 1. l^^^SJ ^K 78, 35.), ''5'ist sexies (73, 20. 
77, 3. 8. 78, 65. 79, 12. WiTi -^sni* 73, 28.), )'\-^'b^ octies (50, 14. 
73, 11.-77, 11. 78, 17. 82, 6. 83, 19.; 78, 35. I^^^S ü^nVi« 78, 56. 
cf. Dan. 3, 26. rtiÄ^S itSnbit) , cum contra hi< sexies (42, 10. 84, 3. 
Ti btt 42, 3.; 'i'^n ^J< 42, 9. fTiM'> ^fiih 85, 9.)? ^^^^ semel (44, 24.) 
et quod fere idem valet (cf. 83, 19. cum 97, 5.) "(li^S? item tantum- 

/" iuodo semel (46, 5.) inveniatur in Pss. korahiticis, qui, salva elohi- 
miearsua indole, saepius, quam asaphici, nomine <i1hi simpliciter vel 
adjectb niKiaS ntuntur, idque ex parte propterea, quia Deum, qui in 
asaphicis itentidem imagine judicis prophetico-didactica (L. LXXV. 
LXXVI. XjXXXJI.) repraesentatur, ut regem alloquuiitur (44, 5. 
45, 7. 84, 4. cf. 74, 12. asaph.) et ut regem hymnice describunt 

. (XL VII. XL VIII.). 



Ps. 86. Ps. 130." Herum duorum Pss. (86. ■'Sts septies, 130. ter) indoles utiqne 
tarn singul^aris est, ut eos adonajicos (sive adonajico-jeho vicos., uti 
Ps. 68. adonajico-elo himicum) appellare.possis. 

13) Seinel "^ans Ps. jehovici in TA'rr' traiisscribitur 59, 9. cf. 2, 4., plane sicut 
108, 4. cf. ZI, 10. et 1 Chr. 17, 16. 17. ö-^tiVs Wti-i pro rÄTi::, "^aiN 2 Sam. 7, 18. 19. 



14 



A nonun. Dei simplicibus ad composita nos convertimus. Ho- 
rum uudecim Psalteriuiu exhibet, quoruni octo modo in secundo 
ac tertio ejus libro, nusq^uam praeterea in Psalterio reperiuntur. Qua- 
propter in Universum dicipotest, usum nomm. Dei compositorum ad 
proprietates Pss. eloliimicorum pertinere, quae neutiquam ex solo 
numero locorum, in quibus ü'^in^X reperitur, aestimandae sunt. Nam 
ex illis 11 Dei nmm. compositis tantum duo solis in Pss. jehovi- 
cis occurrunt (WfctiaS '^M^S Wrv^ et •TifT' ^ft^n, si modo haec pro nmm. 
compos. haberi posse concedas), duo in Pss. tum elohimicis tum jebo- 
vicis (nixü MliT^ et ''i^iüt »Ti<T'), Septem solis in Pss. elohimicis i*). 

1) Unum solum de nomm. Dei compositis est, quod in parte 
libri tertii non elohimica et simul in libro quinto (nam quar- 
tum fortuito omni Dei nomine composito prorsus caret) deprehendi- 
tur: iTiM'^ l3i< (85, 9. rtllT' ^Sttt, sicut Jes. 42, 5., et mrti ^X sine art. 
118, 27., quamquam dubium esse possit, utrum hoc in loco iü^ praedi- 
catum sit an, id quod mihi rerisimilius videtur, iTifTi ^jk conjunctim 
nominativus subjecti, cui ut plus ponderis aflferatur, imperf. cum Waw 
consecutivo sequitur: El Jehova — is ejffecit, ut lumen nobis orire- 
tur cet.). 

2) Sequitur n. unum, quod nusquam in Psalterio nisi in parte non 
elohimica libri tertii nobis occurrit: WitiS '^tni^ SiliT', sihocn., in quo 
niü^as '^'n}>^ mera appositio, pro composito habere velis, quod semel 89, 
9. (Ethan.) reperitur, saepius alias (2 Sam. 5, 10. 1 Reg. 9, 10. 14.). 
In his Omnibus nihil inest alicui parti Psalmorum peculiare. 

3) Accedimus nunc ad tria alia nmm., quorum primum praeter Pss. 
elohim. tantum semel, cetera in iis solis obvia sunt. Primum est n.tTiiT' 
nixaa, quod semel in Ps. davidico libri primi 24, 10. (cf. 1 Sam. 17, 
45. 2 Sam. 7, 8. 26. 27.), sexies in Pss. elohimicis 46, 8. 12. 48, 9. 



14) Nonnulla eorum rnnm. nusquam in V. T. nisi in Psalterio (ö'^ln^s n">, 
nisas: a'^riVs nin'', nisaa: ä''rt^S) reperiuntur; complura nonnisi in Pss. Psalterii 
korahiticis et asaphicis (a-^riVs nitT' , nisas nw, inwas a-^nVis, nini ^s, 
TiW' D'inVs ^s) et in korahiticorum quidem Pss. non solum prior e caterva, sed 
etiam posteriore (84, 12. 9. 2. 4. 13. 85, 9.), cujus Ps. 84. elohimicis ad- 
numerandus est. Reliqui Pss. elohimici norainum, quae in asaph. et korah." 
non reperiuntur, exhibent haec: bin^K n'' (68, 19. dav.), "»Sns niJT' (68, 21.), lans 
nisaa nir."' (69, 7. dar.); communia iis sunt cum asaph. vel iorah. öiftlsS niM*'' 
nisas (59, 6. dav.) et niiT> iSis (71, 4. 16. anon.) , et eorum nominum omnium 
nonnisi unum ''3ns nitT' (109, 21. 140, 8. 141, 8.) etiam in Pss. jehovicis iisque 
non korahiticis exstat. Ergo nmm. Dei compositorum crebro usurpandorum 
recensque fingendorum consuetudo peculiaris est Pss. elohimicis et inter hos 
korahiticis potissimum et asaphicis. 



15 



84, 2. 4. 13. reperitur * ^J, unde apparet, Pss.Korahitarum elohimicos, 
ad quos 46. 48. 84. pertinent, ejus nominis usu prae ceteris Pss. Om- 
nibus delectari, quorum imllus in eo utendo aeque frequens est. Alte- 
rum n. nii<3S bim^Ät mrii (^extra Psalterium nullibi obvium), qucd solis 
in Pss. elohimicis 59, 6. (Dar.) 80, 5. 20. (As.) 84, 9. (korahitico illo 
et propter elohimicam indolem ante ceteros koraliiticos libri III. collo- 
cato) legitur, propriam Psalmorum elohimicorum naturam mirandum 
in modum nobis ob oculos ponit. Nam in hoc n. vides, herum au- 
ctores, etiam cum n. illud solenne Wi<as hiin'', quod antiquitas cudit et 
sanxit, sibi adsciscant, suum Q'^ln^S^ , quod singulariter diligunt, mis- 
sum facere noUe. Neque yero ita hac difficultate se expediunt, ut 
potestatemB. proprii, quam b'^Mbit apud ipsos nactum est, cum appel- 
latiya commutantes MKaS ih^it JTiiT' dicant, neque ita ut n. ü^ifiiN a 
vocis WStas regimine (quod d^Jn^jt, sicut iTiST', yi constructivi ''rt^St ipsi 
inroluti obtinet ^ '•) excludentes niHSS nirri fainVi» (Elohim h. e. Jehova 
Exercituum) dicant, sed ita ut solenni isti mjtns STiiTi n. Diii^K apud 
ipsos gratiosum ri nominis propra ad rtini accedentis medium inter- 
ponant. Nam non „Jehora Deus Exercituum" rertendum est, sed 
(ita ut ö'^M^fit iTiSTi virtualiter sit constructirus) „Jehora Elohim 
Exercituum", h. e., J. E. Deus Exercituum (idem quod: D'irtiit iTini 
nittis "^ii^K, uti jam Ibn-Ezra, Sefer ha-Shem c. IL, notarit et 
multo ante Masorethae, ni6^2S iTiiT|| li'ix (69, 7.) interpungentes, intel- 
lexerunt). Adjiciendum est denique mxas üNlVfit 80, 8. 15. (As.), ex 
niKns V^Ti^^ mSTi abbreriatum, quod n. (cf. Jes. 10, 16. niJ^ns ^aij}^) 
in nullo alio libro V. T. obrium itidem clare demonstrat, n. b'^SiVfit in 
Pss. elohim. nomini iiliT^ omnino auctoritate ac potestate successisse. 
4) Nomm. Dei composita, quae supersunt, item elohimicorum 
Psalmorum propria sunt, atque, excepto tantummodo uno, in iis solis 
inreniuntur. In his omnibus b'^rtbit, )>^ et "^aist, nmm., ut ridimus, in 
Pssi illis ut plurimum usitata, cum trm*^ ejusque annexo mxss rario ac 
partim singulari modo componuntur. Huc pertinent: a) nohj^gvXXijrov 
illud ö'^ilbii niiTi, quo utentem tum liber Samuelis (2Sam. 7, 22. 25.) 
tum etiam saepius pro more suo liber Chronicorum (l Chr. 17, 16. 17. 



15) N. ITisas dirinis nominibus annexum semel invenitar in 1. 1., qainquies 
in 1. II., nories in 1. III., nusquam in I. IV. et V. 

16) Dissiniile est höS b'^Tküi Jer. 10, 10., ubi vertenflum: At Jehova 
Deus est revera, ita ut )-i)aM adrerbialiter pro i-iäKS positum sit, qua ratione 
etiam htos S'^htos Prov. 22, 21. explicandum est (ut reddere verba h. e. re- 
spondere possis convenienter veritati consulentibus te). 



16 



28, 20. 29, 1. cf. 2 Chr. 1, 9. 6,41. 42. 26, 18. Davidem introducit > ^). 
Hujus praeter Berachaift elohiuiicam 72, 18. semel tantum mentio fit in 
Ps. kor. 84, 12. ; 1)) Q^h^X JT' (pro öiJn^ii }i^?T^ in WStiS U^n)>i< ^'^^''), 
quod, extra Psalterium prorsus inusltatum, semel 68, 19. (Dav.) ex- 
stat; c) i^'\r^'-> ö'^ü^Jt bj< 50, 1. (As.), quo in loco, etiamsi Jos. 22, 22. 
idemn. „DeusDeoruiuJehova" (=ti'iin^xn ^'^^X Dt. 10, 17. siveö'^^!!* ^St 
Dan. 11, 36.) rertenduni esset, ^ü^ et ü'iiibjÄ ex consuetudine Pss. elohini. 
pro nominativis coordinatis appositionis loco n. Jehovae praemissis 
habenda sunt (El Elohim h. e. Jehova, Jehova qui est El Elo- 
hini); d) mirTi "^Sli* 71, 5. 16. (An.) 73,28. (As.), quodn. etiani extra 
PsalteriunipraeeuntePent. Gen. 15, 2. 8. Dt. 3, 24. 9, 26. cf. Jos. 7, 7. 
Jud, 6, 22. usitatum (relut 2 Sam. 7, 18—20. 28. 29. in ore Davidis, 
1 Reg. 8, 53. in ore Salomonis, creberrinie apud Ezech.) utruni Adonaj 
Elohim antiquitus jam pronunciari solituni fuerit necne," nihil refert 
ac propterea non verisiinile est, quia b'^fi^S* ''5'i!!< (excepto üihii^h "»s^jt 
Dan. 9, 3.) scriptum non deprehenditur ; e) fflitäa Mini ^aiji 69, 7. 
(Dav.) cf. Jes. 3, 15. Jer. 2, 19.; f) "iS^iit iilfr^ 68, 21. ac praeterea 
109, 21. 140, 8. 141, 8. (extra Ps. tantununodo Hab. 3, 19.), pro quo 
neque '^3'i&i 'T' (nam 130, 3. haec duo jure sejuncta sunt) neque b'^rt^üt 
">5li* usquam dicitur. Haec sex Dei nmni. composita, quibus 
niitns SiliT', mi^SS ü'^n^Jt hin-^, nii^aa b%^^x (sub no. 3.) adjici opor- 
tet, Pss. elohimicis peculiaria sunt. 



17) Notam est, hoc n. in toto V. T. per uiiam tantummodo sectionem Gen. 
2, 4 — 3, 24. constanter adhiberi, utpote in qua Mstoriae hominis in eoque trni- 
versitatis rerum per DTi^s existentium a tlW praesente gubernatae primordia 
describuntur (cf. Drechsler , Einheit und Aechtheit der Genesis p. 77., qui egre- 
gius liber p.^ — 10. etiam tabulas multa cum diligentia confectas exhibet, quibus 
quoties in singulis IL Pentateuchi, in 1. Jud. et 1. 11. Sam. nmm. ü'irt"' et Bitt^s 
usurpeutur, in conspecta ponitur). Praeterea n. d^riVs rtlH'' in Pent. nusquam 
nisiEx. 9, 30., apudProph. Jon. 4, 6. obvium est et ab his ceterisque locis supra 
adductis, quos neque Kaiserus (Diss. de usu trium nmm.: Elohim, Jehova et 
Jehova Elohim cet. Ei'lang. 1838. 4. p. 3.) neque Gese7iius (Thes. p. 580.) om- 
nes percensuit, probe distinguendi sunt ii loci, in quibus (velut 1 Chr. 22, 1. 2. 
19. 2 Chr. 32, 16. Neh. 9, 7.) ü-irt^sn niiT« dicitur (n. O'^n^srt appositive vel post- 
posito 1 Sani. 6, 20. vel etiani praemisso 2 Chr. 30, 19.). N. wn.5 ''SiS (supra s. 
d et c) Masora (JW/rsi ad Gen. 15, 2. Hiller, Arcan. p. 213.) observat quater in 
Pentateucho et totidem locis inPsalterio legi. Den. simplicis i3ns computa- 
tione raasorethica (cf. infra n. 23.) v. Buxtorf, Tiberias p. 244 s. (s. v. S''Ti). 
Concordantiae Buxt. his in nmm. perquam maucae sunt äc fallaces. 



in. 



De Psalterii in Psalmos jehovicos et elohimi- 
cos divisi paullatim orta colleetione. 



Jjixpendenduin nunc est, num ea, quae de Pss. jelioYicorum et elo- 
himicoruni discriniine obseryayinius , faciant aliquid ad dissolrendam 
quaestionem, qua via ac ratioue ea, quam in manibus tenemus, Psal- 
morun coilectio coorta sit. Pss. elohimici, ut yidimus, non negligen- 
ter et incomposite per totuni Psalteriuni dispersi sunt, sed in unum 
quasi corpus coacti, quod Pss. jehovicis utrinque circumdatur. Hoc 
consilio factum esse manifestum est; exquiramus, quando factum sit. 

Ex clausula lUJi'p TiT ni^Sn 1?3, quae Psalnu) 72. subjuncta est, 
jure concludimus, hie desinere collectionem antiquiorem, quae, segre- 
gatis Pss. posterius interpositis, Psalmos certe plurimos vel multos 
eorum, ' qui clausulam praecedutit, complectebatur, non davidicos so- 
lum (quod illud 111 fillssn non necessario postulat), sed tales, qui, sire 
aih ipso Davide, sive ab aequalibus conscripti, Daridis auctoritate pu- 
blice sanciti essent (Esr. 3, 10. 2 Chr. 2.3, 18. cf. 2 Chr. 29, 3o!^. 
Nihil obstat, quominus pro certo existimemus, hanc collectionem an- 
tiquiorem, quae quo tempore exstiterit yel quo primum tempore exi- 
stere potuerit, ex Pss. non exilii demum tempora redolentium, quos 
continet, aetate decidendum erit, jam ita dispositam fuisse, ut primum 
locum Pss. jehovici tenerent eosque elohimici sequerentur. At illud in 
incerto relinquendum est, utrum haec coilectio jam duos in libros, quo- 
rumprior Pss. jehovicos, alter elohimicos complecteretur, divisa fuerit, 
an nuUo extrinsecus facto discrimine jehovicos elohimici exceperint. 

Nam haec coilectio, quae Psaimo 72. terminatur, uti nunc res se 
habet, in libros duos dispertita est, quorum uterque doxologiä («laisj 
concluditur. Harum doxologiarum prior ita comparata est, ut jeho- j 

2 ' 



18 



vicam, altera ut elohmücam libri indolem exprimat. Etenim 1. je- 
hovicus subjunctam habet doxologiam: hiXiW^ '^in'bi^ iTiiTi '^to. 
•jTDKi pN übisn TSl ü^lSrta (41, 14.), 1. elohimicus hancce: "jn^a 

j "jaitl )'oi< pHrt Vs-ni* 111:33 K^ait (72, 18. 19.). Ad calcem 1. jeho- 
rici Deus nuneupatur fTiiT^, ad calcem elohimici b^'^^St iTiiii, quod 
non fortuito, sed cogitate factum esse nemo inütiabitur, qui ea quae 
adhue demonstrayimus reputaverit "8). His doxologiis nihil inest, 
quod aetati davidicae et omnino exilium praecedenti non conveniat, 
etiamsi negaverimus, 1 Chr. 16, 35. 19, 10 ss. propria Davidis verba 
exhiberi. Nam nirti y-Q dictio pervetus est (Ps. 28, 6. 31, 22.), 
cujus primordia jam in Genesi exstant (9, 26. 14, 20.); D^13>a 
ti^isn 13>1 (db^sn-)^) non solum 1 Chr. 16, 36. (ubiBeracha Ps. 106,48. 
una cum v. hujus Ps. recentioris praecedente ^ ^) ori Davidis inditur) et 
Neh. 9, 5, reperitur, sed jam in ü^15>"15' ü^sissa Psabni mosaici 90, 2., 
cf. 103, 17. (Dav.) etD^15>n-nS' 133, 3. (Dav.), habet sui similia; denique 
"pKl 'px (quod praeter clausulas II. psalmicorum 41, 14. 72, 19. cf. 
89, 52. nusquam Waw adjectum habet) ita geminatum non solum 
Neh. 8, 6. ')öK "('Out, sed jam Num. 5, 22. obvium est. Si quis igitur 
dixerit, collectionem antiquam subjectis jam illis duabus doxologiis 
bifariam dispertitam fuisse, comprobati e dicendi genere contrarii ne- 
cessitate revinci non poterit. 

Sed tarnen multo credibilius est, has clausulas doxologicas in 
antiquiori coUectione, quae illud '1S1 1^3 subjunctum habebat, non- 
dum exstitisse. Nam primum antiquior illa collectio non intacta ad 
n(j/pervenit, sed manifesto interpositis supplementis aucta est, unde 
probabile fit, eam ab hoc ipso, qui eam amplificavit, duos in 



18) QuintusPsalinoruui lilier iiuIIaBeracha eo ipso consilio condita conclu- 
ditur, quia Ps. 150. (Psalmo 140. propter versus 4. V'JMöl >l^3 'mIIsVm cum hujus 
V. 3. >^^a !5l-tt3 Itta 'V?"'' similitudinem subjunctus) ipse est instar Berachae 
ejusque ceteris quatuor augustioris, qualts exeunti toto Psalterio optima con- 
veniebat. Fortasse etiam propterea in hujus fine collocatus est, quia ti-iplex 
rr^ iV^n, ^s-i^^n, VT^-I^^rtj^quo hie Ps. a ceteris omnihus distinguitur (siquidem 
^»"'.^Vn nusquam praeterea reperitur) pro expressa dispositionis ipsius Psalterü 
imagine habendum est. Ergo et ipsae subscriptiones duplicem Psalmorum 
classem testantur; i n scriptiones , cum in fronte solorum Pss. jehovicorum 
n. Dei commemoretur , n. nitT^ habent Ps. 7. 18. (ter) 36. 102., solus Ps. 90. 
B'^rtVsrt tcs <qua in dictione nir."^ prorsus inauditum est). 

19) Hflzt'g. et hunc et Beracham partes Psalmi esse putat, ^sque ex I. 
Chronicorum praepostere desuiiitas: quae opinio rix cuiquam fucum faciet. 



19 



libros additis clausulis digestaiu esse. Porro nihil nos movet, 
ut hune ampliftcatoreiu a collectore sive redactore ceteroruia liLroi^m 
dirersum esse judicenms ; inde vero probabiliter colligitur, ab eodem 
qui ceteris tribus libris doxologias subjecit eas prioribus quoque duo- 
bus subjectas esse. Hie redactor (sie lüterius argumentari possumus), 
qui post exilium rixit (ante Chronistam, nti patet ex 1 Chr. 16, 35.), 
sive unus fuit sive collegium (cf. Neb. 8, 13.), coUectionem antiquio- 
rem omnibus äs Pss.^veteribus, qui in eandem nondum recepti erant 
nee tarnen interciderant, atque recentibus, quos eodem jure propter 
usum publicum recipi oportere censebat, adauxit eamque quinque in 
libros distribuit^o). Idem cum coUectionem antiquiorem ita despo- 
sitam inveniret, utprimo loco jehovici Pss., secundo elohimici collo- 
cati essent, hunc ad ordinem se applicuit idque ita, ut primum elohi- 
micis Pss. libri alterius elohimicos tertii adjungeret, deinde seriem 
jehovicorum denuo inceptam continuaret. 

At hoc posito mirum est, cur korahiticos Pss. duos in cumulos divi- 
sos et elohimicos in altero, ceteros eosque, excepto uno ( 84), jehovicos in 
1. III. reperiamüs. Neque enim credibile est, collectorem antiquum tan- 
tummodo elohimicos Korahitarum Pss. recepisse, j ehovicis collectori re- 
centiori relictis. Aeque vero incredibile est, collectorem recentiorem 
clausulam "iSI I^S loco suo movisse eamque, quaeprimo coUectioniPss. 
mere davidicorum subjecta fuerat, in finem coUectionis Pss. non davi- 
dicis ab ipso locupletatae et insuper in finem Ps. salomonici transtu- 
lisse. Hoc eo fit incredibilius, quod in libro secundo unus modo asa- 



20) Hoc majorem verisimilitudineni prae se fert etiain propterea, quia Be- 
rachae illae (quantumris nuUa ex parte, quae propter dictionem antiqna esse 
nonpossit, compositae) generatim spectatae magis aetati ezra-nehemia- 
nae et quae deinceps sequitur sofericae conreiiiunt, quibus consuetudo ta- 
lium i'ormularuiii condendarum increbuit, et^uia in usum non tarn privatae, sed 
publicae lectionis (synägogalis, ut vultJtoestertis), quae post exiUum'detimm.. 
paullatini, defiuitis Paraschis et Haftaris, certis regulis adstringi coepta est, subr 
junctae esse videntur. V. librum meum : Z7ir Geschichte der jiid. Poesie §. 36. 
flh'eBerakaJ. Judaei etiamnunc ex antiquo ritu in nocte sacra, quae S31 SJSBin 
vocatur, tptum Psalterium perlegentes singulornm libb. lectionem precatiune 
quinquefariam variata concludunt , in qua Dei gratia iniploratur iuter aiia rf.^STn 
/ tana n-^sisöni D-^Tiöin ö'^»'n|/n 'T'n'-.te» nistai sna n'^a'.r.Srt a-iioi-ipri '^''»'.ö» (per 
meritum sanctorüin Dei noniinum^ quae in Pss. rel diserte leguntnr vel tecte 
signiiicantur},/ v Berachas iiias in usum publicae lei^tionis additas esse eo quoque 
confirmatur, quod Beracba libri secuudi iuter Psaluii exitum et Ulud ";il 1^5 me- 
dia interjecta est, quia ipsa recitanda, hoc vero ouiitteuduin erat. 

2 * 



20 



phicus Ps- 50. korahiticis et davidicis interpositus reperitur, q^uem cur 
collector recentior non potlus inter Pss. asaphicos libri tertü retulerit, 
ratio nuUa apparet. Probabile est igitur, coUectionem illani exilio 
antiquioreiu, ex quo teiupore exstiterit, paullatim supplenientis auctam 
esse ac collectorem post exilium degenteni Pss. reteres appendicibus 
vel etiani memoria servatos, retenta oecononiia coUectionis antiquio- 
ris, huic una cum recentioribus in 11. III — V. adjecisse^i^. Ejus- 
modi appendix, qua Pss. dav. jehovici coUectionis antiquae aliquot 
item jehovicis, asaphicus (50^ ceteris uudecini indolis ejusdem, kora- 
hitici elohimici uno elohinüco (84) convenienter dispositioni coUectio- 
nis antiquae praemisso et tribus jehovicis suppleti erant, Psalmi 73 et 
89 finibus continetur eaque jam redactoris tempore tarn, absoluta erat, 
ut inde singularem librum, quem Berachä claudebat, efficeret. Tertio 
huic libro (17 Pss.) librum aeque parvum addidit, totidem Pss. con- 
tinentem, quo novam coUectionem ordiebatur. In hujus Umine Ps. 
Mosis (90.) positus est, quo non poterat convenientius novae coUe- 
ctionis initium reperiri. Seq^uuntur Pss. maximam partem anonjmi, 
quibus interjecti sunt davidici (cum uno Salomonis 127.), qui supere- 
rant, nuUus korahiticus, nuUus asaphicus , quos omnes 1. I. et IL cum 
appendice (1. III.) continent. 

In hoc igitur cnm. Ewaldo et Vaihingero, recentissimo Psalmo- 
rum interprete, consentio, tres partes principales esse, e quibus tem- 
porum decursu Psalterium accreyerit. At pro antiquissima coUectione 
non Ps. 1 — 41, sed 1 — 72, et pro media non 42 — 89, sed 73 — 89 
habeo, quia persuadere mihi non possum, illud '151 1^3 (ex quo solo 
coUigitur , coUectionem ante exilium factam exstitisse) a reda- 
ctore coUectionis unirersae proprio suo loco exterminatum vel sl ab 
ipso ad secernendos Pss. reliquorum librorum adjectum sit, non ibi 
positum esse, ubi collectio prisca desinebat. Neque coUectionem an- 



21) Utrum is qui U. HI — V. adjecit an coUectionis pvincipis auctor 
illud "151 1^5 addiderit , vix in disceptationem venire potest. Neque enim Vi- 
deo, cur, si posterius verum sit, potius "i5l tiVs (sicut in clausulis pentateuchicis) 
exspectari debeat, uti de Wetlius^ inter formulas conclusorias et discretorias 
(velut lan lob. 31, 40. 5i3ri~:> Jer. 51, 64.) argute distinguens, asseverat (Comm. 
p. 18.). Scilicet a varietate formali ad diversitatem realem non valet conclusio ! 
Quin potius illud ^^ü ab ipso coUectionis pvincipis auctore adjectum esse censeu- 
dum est propterea, quod qui eam libro III. vel 11. IH — V. supplevit, qui quidem 
Pss. da vidi cos sat multos continent, non poterat adnotare, cum libro II. „Psal- 
mos davidicos desineve." 



21 



tiquaiii tantimuuodo ad Ps. 41. usque pertinuisse inde probari potest, 
quod, si ad Ps. 72. usque pertineret, ejus auctor Ps. eundem bis (14. 
cf. 53.) recepisset. Nani Ps. 53. (recensio Psabiii 14. elohiniica re- 
centior) additanientum posterius insertuni esse poterit, id quod pro- 
pterea pro certo sumimus, quia Pss. 52. et 54. plane gemelli (uterque 
i'iStiJa, uterque secundum inscriptiones 52, 2. 54, 2. fupdamento histo- 
rico consiniili innixi, uterque in votum iisdem yerbis expressum52, 11. 
54, 8. exeuntes), qui a collectore ex instituto similia similibus 
adjungente copulati erant, interjecto Ps. 53. (quamquam ne id 
ipsum quidem teniere factum esse censendum est) divulsi sunt. 

Quodsi primaria collectio, exceptis additamentis p oster ioribus, 
Pss. 1 — 72. compr,eh endebat, Ewaldi conjecturam, qua nominis 
ü'^ri^S^ in Pss. 42 — 53. crebritateni ex interpolatione collectoris ex- 
plicare conatur, prorsus iinprobabilem esse liquet. Die mittlere 

^ Sammlung, inquit Ew., wmss durch eines Sammlers Hand gegangen 
sein, der überall lieber d^hix als nlST^ setzte, hie und da jedoch 
diesen Na7nen stehen Hess und gegen das Ende hin in de7n auch nach 
andern Gründen sich etwas unterscheidenden Anhange 84 — 89. aus 
irgend einer Ursache von seiner Sitte abliess. Nam si Pss. 42 — 72., 
demta appendice 73 — 89., cum Pss. 1 — 41 . unam coUectionem ad 
unum eundemque collectoremreferendam efficiunt, inexplicabile est, cur 
idem collector, qui Pss. 41 jehovieos intactös reliquit, 31 qui sequun- 
tur, sine ulla antiquitatis auctorumque reverentia interpolaverit et 
ad normam ipsius arbitrio excogitatam austere exegerit. Fieri qui- 
dem potuit, ut in uno alterove Ps. (velut 14. cf. 53.) sive ab uno tan- 
quam auctorem secundarium agente sive ab ecclesia eo Ps. utente iio- 
mina Dei commutarentur, at coUectorem tarn impudentem fuisse, ut 
simul amplius 40 Psalmos eo luodo transformaret, omni specie ve- 
ritatis caret. Huc accedit, quod ex-plicari prorsus non potest 
ejus interpolatoris inconstantia, qua et plures'locos, quibus in Pss. 

• 1 — 41. ta'iiibst eodem modo, quo in sequentibus, usurpatum exstat, et 
locos 43, quibus SiliTi in Pss. 42 — 83. reperitur, intactös reliquit. 
Quid eum movit, bis ut parceret? An forte hi aciem ejus fefellerunt? 
Quis homines tani bardos ac pueriles tamque irreligiosos monumenta 
divinarum literarum deformasse crediderit? 

Ceterum E^valdus in eam conjecturam non incidisset, si id quod 
primus animadvertit diligentius perscrutatus inteUexisset, indolem 
Psalmorum elobimicam non in eo duntaxat consistere, quod no- 
mine ü'iSi^x vel solo vel crebrius quam SilSTi utantur, sed inpri- 



22 



Ulis in usus modo et in singulari , quod adjicienduiti , nmni. Dei com- 
positoruni usurpatione 22^, 



22) Hinc Ps. 83 et 84 elohiiiüci sunt, quamquam in utroque n. ttin"', aeque 
ac n. a^ri^K, sinipliciter positum bis exstat. Tarnen Psalmi 84 indoles non minus 
elohimica est, quam Ps. 42 (43. 63.), uti ex nn. compositis nisas Tt'tr^ (ter), nirp 
Misas B'^nVs (semel), ä"inVs nirT' (semel) perspicuum est : quare cum E10. faliitur 
Hgstb.., cum äicit (Comm. 111. p. 444.): „Ps. 42. 43. stehen ander Spitze der 
Korachitischen Elo/mnpsahne7t, unser Ps. (84.) an der Spitze der Koracliili- 
sc?ienJeAovapss.,so dass also beide eigentlich unmittelbar aneinander grenzen .^^ 
Nam Ps. 84. non aperit ordinem Pss. jehovicorum, sed ordinem elohimicorum 
concludit et eo ipso ostendit, Psalmos, qui nunc 1. III. conficiunt, coUectionis 
antiquae appendicem esse conrenienter hujus ipsius ordini dispositam. 



IV. 



De causa atque origine diiplicis (jehovicae et 
elohimicae) Psalmorum indolis. 

"ostquani argunientis haud levibus proLavimus, indolem Psal- 
morum elohimicoTum. ijiterpolatione effectam ac proinde insitivam 
esse non posse, adhuc in quaestione est, qua ratione explicandum sit, 
quod in una parte Psalmorum n. •^liT', in altera n. tD'^ri^s dominatum" 
teneat, adeo ut ea dirersitate totum Psalterium bipartito distribui 
possit. 

Non poterit id ipsum ex temporum, quibus scripti sint, in- 
tcrvallo explicari. Nam 1) usus praevalens nominis ü^l^äÄ recen- 
tioris aetatis indicium esse non potest; certe sententia eorum, qui 
usum n. ü*irt^st posterioribus temporibus, quibus sanetiussnomen iTlST^ 
pronuntiare religio fuerit, increbuisse arbitrantur 2^), omnPfunda- 
mento caret atque ex- ipso Psalterio facile conrelli potest. Nam non-- 
solo in, primo libro, qui Pss. davidicorum maximam partem continet^ 
sed etiam-|n duobus libris postremis, quibus Pss. recentiores, interpo- 






23) Sic de Wette ad Ps. LXVII. : „ VielleicJit liegt in dem Gottesnamen 
öTlVs eine Spur, da man später den Namen Jehova auszusprechen scheute" et 
Gesen. Thes. p. 97.: „In argenteae aetatis scriptoribus, ut Ecclesiaste, Jona, 
Danielis libro , ita celebratur D'^ri^x , b'^M^Nr; , ut alterum nomen ab bis libris fere 
absit, id quod nescio an sequioris aetatis superstitioni, cui sanctius illiid noihen 
pronuntiare religio erat, tribuenduni sit." Neutiquam — cum nini modo "'i^S 
modo tjinVs pronuntiatum esse nullum certum in V. T. vestigium compareat et in 
ipsis 11. postremae aetatis (Ezr. Nehem. VllI — ^X. Chron.) n. rtltT' saepissime ac li- 
berrime usurpetur. In liebraica parte Danielis n. iTiin'' sat crebro reperitar (9, 
10. IS-^rr?»; nini juxta M-^rh^ "'S"« v. 9.) ; cur ab EccI. devitatum sit, ex interna 
ejus libri indole manifestum est. De Jona v. adn. 32. Ceteruni si Gesenii illa 
opinio Vera esset, argumento minus ü'^nVs quam "^ans esset habendum, quod 
(134es in V. T. sec. Masoram) in Pent. et generatim antiquioribus in libb. longe 
rarius est, quam in Pss., Proph. et inprimis Daniele. Etiam Ewaldus 1. 1. p. 192 s. 
immixtaistainani opiuione quaestionem, de qua agitur, nonenodat, sedperturbat. 



24 



sitis aliquot priscis, coutinentur, n. filiT^ doniinatui* ac demto Ps. 108, 
qui ex duobus elohimicis coaluit, n. bin^x, id quod profecto mirandum 
est, seniel tantummodo obrium est idque insuper in Ps.Daridis nomen 
gerente (144, 9.). In Psalniis graduuni, quorum fil^San ex Ezr. 7, 9. 
explicari solet vel quorum certe maxima pars ad tempora exeuntis vel 
superati exilü refertur, n. öiin^i!* nusquani reperitur, n. ■TiJi'' se- 
niel et quinquagies -*). Ex his liquidum est, n. B'^Sibst (id quod 
item ralet de n. ''51k) nullo modo aetatis, quae dicitur, argenteae ve- 
stigium esse 2 3). Tantum abest, ut hoc uUani veri speciem habeat, 
ut contrariuni simile reri videatur. At 2) n. ö^nbit etiam anti- 
quioris aetatis, qua Psalmi scripti sint, per semet ipsum non est fir- 
mum. testimonium; nam hoc facile concedetur, quum interPss. jehori- 
eos Tere- davidicos esse , tum inter elohimicos non solum tales, 
quorum aetas Davidi aequalis vel suppar argumentis gravissimis 
comprobari possit, verum etiam tales, qui, velut 74. 79., post 
invasionem chaldaicam exilü tempore conscripti esse censendi sint. 
De plerisque. critici in alia omnia discedunt ^6). Nam Ps. 68., quem 
Ew. ad tempus post exilium refert, Hitz. paullo post Davidem scri- 
ptum existimat, et Ps. 62. (in quo O'^rt^K septies), quem Hitz. in tem- 
pora Seleucidarum et Ptolemaeorum ablegat, mediae post Davidem 
aetati assignat Ewaldus. Ergo ex usu nnun. rtirii aut taTs^i^ aetas 



24) Non quinquies et quadragles, uti G'eseiiius 1. 1. oscitanter nuineravit. 

25) Ewaldus, qui Psalmorum 42 — 83. nulluni Davidi vel poetis ejus aequa- 
libus attribuit, usum nominis Q'^nVit poterat poesis psalmicae mediae aetatis 
proprium dicere, nisi Pss. elohimicorum permultos (velut 66 — 68. 47. 66. 73. 77. 
78. etc.) tempori exilium insecuto assignaret. 

26) De authentia Psalmi 77. v. Comm. meum in Habac. p. 118 — 125.; de 
authentia Ps. 78. : C. P. Caspari, Lutherische Zeitschrift 1844, 3. p. 96 — 107. 
Authentiam Ps. 50. vel de Wettius concedit; aliquot alios ab Asapho et Kovahi- 
tis Davidis aequalibus profectos esse posse non negat QEinl. §. 269.) , unde satis 
apparet, indolem elohimicam indicium aetatis auctorum non esse, nullo certe 
modo recentioris, ntide Wettius contendit (ib. §. 271, "). Ceterum Pss. elo- 
him. recentiorum triplex genus est: 1) tales, qni ad elohimicorum exem- 
plum facti sunt, velut Ps. 43. ad exemplum elohimicorum in Universum ac 
speciatim Ps.42. factus, quocum neutiquam eundem Ps. efficit, ut Psalmi 42.-per- 
fectio, ipsius facilior dictio et mos collectoris, Psalmos recentiores anonymos 
antiquis, quorum similes sunt, adjungendi\in autographo fortasse liteiüs minu- 
sculis) apparet; 2) tales, qui, libere conditi, nihil nisi nominis ö^n^S 
usurpandi consuetudinem imitantur,' velut 74. 79. al.; 3) tales, qui 
vel toti vel partim ex jehovicis in elohimicos transfusi sunt, 
velut 70. 71. 



25 



scriptoris certo concludi nequit, quainquam, si iides sit inscriptioiiibus. '; 
(quibus tantumiuodo 4 Pss. elohiniici destituti sunt), si non oimiibus, 
certe plurimis, hoc asseri potest, merem illuiii usurpandi in Pss. n. 
ö'^M^X Davidis Salomonisque temporibus valuisse vel invaluisse -'''). 

Oiiinino demonstrari non potest, usüm n. t3''ii^X ullo tempore lite- 
raruni hebr. praevaluisse. Liber Chronicoruni (cum Neb. VIII — XIII.^, 
sicut 11. historici omnes a Jos. usque ad 1. Regum, juxta n. niiTi, quod 
sane longe usitatius, satis crebro n.D'^rt^K(ii^ utuntur; etiam in 1. Ezrae 
et in hebr. parte Danielis modo D^ihbü^n (non ü'^rt^it) , modo »TiiTi dici- 
tur, in hac saepius ''SlX. Dominatur n. b''ii^X(ii) in capp. Neh.I — VU. 
et in 1. Jonae, neqne unquam iTiST' ejus vice usurpatur in 1. Eccles. et, 
demtis prol. , epil. et inde a c. 38. formulis introd. , in ipso corpore 
1. lobi, excepto uno loco 12, 9. -*). Contra in ceteris 11. V. T. 
ö'inbx rarissime ut Dei n. proprium adhibetur: a Jesaia septies (13, , 
19. 35, 4. 37, 4. 17. ^n ü'^rt^K; 53,34. 58,2. 64, 3.), ab Hosea 
ter (4, 1. 6, 6. Q^nbit TOI; 12, 4.), ab Amoso semel (4, 11.), 
a Michu semel (3, 7.), a Jeremia ter (23, 36. ti''''n nih^5< cf. 10, 10.; 
50, 40.; 11, 12. n'in^Kin, nunquam in Threnis), ab Ezechiele novies 
(1, 1. 8, 3. 40, 2. ü'^rt^Ä« ms^n^; ti^rh\f. m-i U, 24.; ü'^n^at la 28, 13. 
31, 8. 9. ti^th^ ^n 28, 14. 16.), a Sacharja semel (8, 23. in ore gen- 
tilium), aMalachia quinquies (2, 15. 3, 8. 14. 15. 18.), inProverbns 
ter (2, 5. parall. rilhi; 3, 4. opp. öIk; 25, 2. opp. bii^a). Plerorum- 
que horum locorum ea est ratio, quae n. ö'^n^K necessario flagitet; 

27) Pss. elohimicos magnam partem perantiquos esse, etiam inde conciudi 
potest, quod tritiim illud rtSaö^ (quod in Psalterio 55'^^, non, ut vulgo numeratur, 
54«» reperitur : 19es in 1. 1., 25es in 1. 11.,^ S^s in 1. III., ter in 1. V. et semper qui- 
dem, Pss. duobus anonymis 66. 67. exceptis, in fronte Pss. antiqiiis auctoribas 
adscriptorum : 39 Davidis, 9 Korahitaram, 5 Asaphi) triginta Pss. eloMmicis 
praefixum legitnr ; porro inde, quod nota musica nVö^v. Comm. menm in Hab. 
p. 127 s.), quae 17« in 1. 1., 30«' in 1. II., 20" in 1. HI., quater in I. V. (ergo 
71"», non 73«s, uti Hengstenb. Comm. I. p. 61., Gesenium Thes. p. 955. secatus, 
numerat) et,'exceptis Pss. anonymis 66. 67., tantummodo in Pss. antiquis aucto-^ 
ribus adscriptis reperitur, creberrimum ( 39«') est in Pss. eloMmicis. -- 

28). Cujus exceptionis (de qua flg-s*., Authentie des Pent. I. p. 304.: ^^der 
Name Jehöva grade an der* Spitze der erhabensten Schilderung von Gottes 
Herrlichkeit'-'-^ non possum aliäm causam agnoscere, nisi quod bis «üi^S, semel 
^X praece^sit et fortasse quod nin''"T> dictio usu sancita est (vel in ipsa illa for- 
mula: r4t\ runtt» flirr^-T^ "^a Jes. 41, 20. cf. 66, 2.), quare etiam Ps. 75, 9. elohimi- 
CU8 ea utitur ' — quainquam cum alias ä''M^i! 1'' 1 Sam. 5, 11. tum in I. lobi inl^S "ii 
19, 21. sive ^« Ti 27, 11. et in simili contextü •>^tt; , ^K et inlVs promiscue dicuntur 
ife«,4. 34, 12 — 15. 27, 3. 8. 



26 



quatuor locis ad res in priiuo I. Pentateuchi narratas respicitur: Jes. 
13, 19. Ain. 4, 11. Jer. 50, 40. Hos. 12, 4. Semel tantuiumodo üih^N 
vocative dicitur Jes. 64, 3. Unde evidenter apparet, nullo tempore n. 
ta^h^X instar nominis propra usurpari non solitum esse, ita vero, ut 
historica pars literarunx hebraicarum. eo (pariter ac n. STliT^) cu- 
mulatissime uteretur, prophetica et poetica contra rarissime, 
exceptis solis Psalniis, quoruni quadraginta tres eo nomine 
miruin quantum delectantur. Quaenam igitur ejus exceptionis causa 
est, si aetati uni, qua scripti sint, adjudicari, ut vidimus, nequeat? 

Accedit, quod libri sacri ejus comniutationis nominum Dei, quac 
in Pss. secundariis et locis Pss. elohimicorum aliunde petitis conspi- 
cua est, nihil simile ostendunt, nisi quod Habac. 3, 3. n. »TiiT' Dt. 33, 2. 
in ril^JÄ commutavit (sicut Ps. 68, 3. n. JTiJTi Jud. 5, 4. in D^n^x) ; 
porro quod et Psalnvi Hiskiae (Jes. 38., in quo ter SilfT', bis iT^, semel 
''i^x) et Psalmi Jonae (in quo quater fmiT^, cum vicissim pars libri 
historica n. ü'^fi^!* frequentet), quemadmodum omnium omnino cantio- 
num sacrarum, quae extra Psalterium nobis servatae sunt (Ex. 15. 
Dt. 32. Jud. 5. iSam. 2.), indoles est jehovica; denique quod neqüe 
Psaüiii in libros historicos recepti (2 Sam. 22. 1 Chr. 16, 8 — 36. 
2 Chr. 6, 41. 42.) neque loci Prophetaruni cum Pss. concinentes 
(Jes. 12. cf. 25. 26. Mi. 7. Jer. 17, 5 — 8.) similem nominis rtliT' cum 
ü'^rt^K vicissitudinem exhibent, ne Habacucus quidem, qui, si quis 
alius, ad Psalmoruni elohinücorum internam indolem crebris locis 
quam proxlme accedit ^^). Hie hi^fi Ps. 18 (v. 33.) jehovici con- 
vertit 3, 19. in "^S-is* mrT^ (cf. 68, 21.), at 3, 10. u. o^n^X Ps. elohi- 
mici 77 (v. 17.), quem imitatur, aliis rocabulis exaequat. Ergo usus 
praecipuus nominis ta'^i'n^N, qualis in parte Psalmoruni hac iure, ut 
primo aspectu patet^"), plurimum a ceteris dissidentium dominatur, 
tarn singularis est, ut in tota poesi Veteris Test, atque omnino in 
Scriptura S. nihil cum eo conferri queat^ i). 

Quemadmodum proprietatis Pss. elohimicorum causa neque col- 
lectoris interpolatio esse potest neque eorum aetas vel antiquior yel 



29) Asapliicorum potissiinuin et Psalmi 68., v. Comtn. nieuni p. 122. 

30) Confer moäo Ps. 41, 2—5. cum 42, 2 — 5. (ilUc 4^« niln-^, hie 4" n-^nVs), 
quorum unum alteri succedere putes , ut discrimen illico persentiscatur. 

31) Nant quod scriptores sacri alii alio nomine sancto delectantur, quod 
V. c. Neheniia (c. 1 — VII.) prope unice (exe. 1, 5. niiT'; 1, 11. 4, 8. "»SiS) n. 
ö''rt^K(n) utitur (v. Häver/iick Einl. II, 1. p. 306.) et ep. ad Hebr. n. comp. 
^Jtiaovq XgtöToq (exceptis tribus fere locis) evitat, tarn dissimile est quam simile. 



27 



recentior, sie in singulari nominis ö^'^iN prae n. imiTi apud au- 
ctores'caritate sita esse nequit. Nam non solum inter elohimicos 
Pss., verum etiam inter jehovicos multisunt, qui justisrationibnsDavidi 
etKorahitis abjudicarinequeunt; solorum Pss. tpi<h inscriptorum ad 
unum omnium indoles elohiinica est conuniinis. Etiam ingeneribus 
carminum, ad quaePss. elohimicos inscriptiones referunt, causa fre- 
quentati n. b'^ü^it quaerenda non est ; nam nullum est genus Pss. elohi- 
micorum (niata, -litt) 46. cf. 18., 'i*'tt5 niata, -iiata ^^ti), ^j^^SttJa, brsa), 
ad quod non item Pss. jeboyici referantur, neqae Psalmis elohimieis 
l)iStt5a (novem) et ünüa ^quinque) inscriptis cum jehoyicis eadem 
nmm. (^iSttJa 32. 88. 89. 142. önsa 16.) gerentibus in usu nominum 
Dei quicquam necessitudinis intereedit. 

Porro diflicilis haee quaestio neutiquam ita dissolri poterit, ut n. 
0%'n^X omnibus loeis, quibus in Pss. elohimieis inyenitur, consulto 
positum esse supponamus. Nam etiamsi hoc jure supponl potest, 
quoniam scriptores sacri salya ipsorum gravitate temere atque incon- 
siderate eo usi esse censeri non possunt, tamen ut eo uterentur, sinon 
in omnibus^ eerte in plerisque loeis nulla iis imposita erat necessi- 
tas '2^, Verum est, id quod supra vidimus, Pss. jehovicos n. d'^rtj^. 



32) Cf. quae in adn. 7. de altemo nominis nilni et a"in5S in Pss. elohim. usu 
disseruimus. Illustre in hacre documentum estl. Jonae. In hocnautaeDeum fiin^icn 
appeliant 1, 6. idque si scriptorem consideramus, non consulto solum, sed neces- 
sario, utpote Daum Israelis ignorantes vel non agnoscentes. Porro Deus , qua- 
teiius a Ninevitis poenitentibus imploratui* eorumque commiseretur , ä>inVK(n) 
nuncupatur 3, 5 — 10. idque^consulto , at non necessario. Nampostquam pro- 
pfaeta verbum Jebovae non sine fiructu iis nuntiarit, Deus hie eodem jure rtir!** 
nuncupari poterat, quo 1, 10 — 16., al>i de nautis divinum Dei propbetae numen 
agnoscentibus sermo est. Miram nominum Dei vicissitui^nem c. IV. exhibet. 
Hie Deus, narratione a Ninevitis ad prophetam transeunte, rursus rTiMi vocatur ' 
V. 1 — 5. , deinde , ubi portentosa prophetae confutatio^efertur , n. öTiVs tTHrn 
succedit, quod Qin^Sttl et öin^S deinceps sequantur v. 6 — 9., denique hoc capVet 
totus über in n. nin'^, quo inceperant, desinunt v. 10. Haec omnia non/sine 
consilio facta et inprimis &'^tn^K~niM'i v. 6. exquisite cogitateque positum esse 
nemo facile negaverit; at quod consulto factum est, non item necessario factum 
esse aeque certum est. Etenim primum vix dicere poteris, quo consilio v. 9:^7 
b'^tl^K, non, sicut v. 4., ti1tT< scriptum sit, nisi quod hoc v. scriptor id ipsum^no- ^ 
men retiiinit, quo in vv. praecedentibus usus erat. Deinde in ö''!ri^s fTitTi "jö'^l 
V. 6., ä''n^Kn")ä'»'i v.T., a'^n^S ']ö''1 v. 8. eodem juren'irpadhiberipotuisse, inde 
eliSi^t, quod 1, 4. Deus, qui tempestatem concitavit, 2, 1. qui piscem- ', 
addiikit ( Sfifr 'jb'^l ) , 2, 11. cujus nutu prophetam evomuit,<.non a''n^«, 
sed simpliciter nin'' vocatur. Hoc ii, qui originis Pentateuchi unitatem, 
quatenus propter nominum Dei vicissitudinem addubitata est, defenderunt, probe 



28 

I paucis locis exceptis, non usurpare, nisi ubi iTiiT' nou erat accoiumo- 
I datuni, sed aeque verum est, elohimicos eo uti etiam ibi, ul>i fTifT^ erat 
acconuuodatissimum, rel ejusmodi in contextu, in quo sive alias in 
Psalterio sive in locis aliorum librorum V. T., quos ante oculos ha- 
bent, ipsuni illud hliT' scriptum legitur. Accedit, quod in Universum 
n. b''ttbst pro significatu suö latiore nomini hlJTi ubivis substitui potest 
(non vice versa) et quod Pss. elohimici n. tJiJi^K yi nominis proprii 
tanta cum notlonis gravitate de Deo vero usurpant, ut plurimis in lo- 
cis nomen STUT^ aequiparet et cum eo comnvutari possit. Licet igitur 
exstent loci, quibus scriptores nomine b^lnblÄ utentes necessitati 
paruisse dicendi sint (vel grammaticae, velut 58, 12., Vel logicae, 
! velut 59, 14.), tarnen in longe plurimis eodem jure «Tihi poni poterat, 
j ^"ipP® ^'"•^^ "on de Deo tanquam thcologiae naturalis objecto sermo 
I sit, sed de Deo revelato, qui inclitum sibi nomen fecit, de Deo Israe- 
lis, qui Hierosoljmis in templo residet, de Deo gratiae ac salutis, uno 
verbo de Elohim, qui speciali revelatione se Jehovam praestitit, ac 
tamen universali suo dominio totum orbem complectitur: quare indo- 
les Pss. aliorum elohimica, aliorum jebovica etiam ex adhibiti B'^h^X 
aut niiTi necessitate explicari nequit"'^). Quomodo igitur factum 



expendere debebant, in bis Hengstenbergius , qui hoc illadve Dei nomeu con- 
textus natura vel scrlptoris consilio necessario requiri per singula Pentateuchi 
caiip. demonstrare posse sibi visus est. — Idem numerum quoque nominum Dei 
(id quodstricünitantamhoc loco attingere possumus) plurimis inPss. consulto de- 
lectumesseetsignificationemsynibolicam habere arbitratur; n.Dei ter repetitum 
benedictionem sacerdotaleni, qu in quies id quod imperfectum est etdimidiatum, 
septies foedus Jehorae et Israelis, decies perfectionein, duodecies foedus 
et populum foederis innuere ait, quae conjectura, ab eo acriter defensa, in oe- 
conomia singulorum Pss. deiinieuda maxirai est apud ipsum ponderis. At 
si priinum et quartum libruin Psalmorum perlustraveris, nomen Dei (Je- 
hovae) oumium omnino numerorum ordinem pei'currere, nullum numerum ce- 
teris dignitate antepositum videbis; nam bis reperitur n. tTirs"» in Pss. 1. 8, 
15.23.36.39.90.91.101.; ter 2. 13. 17. 38. 95.; quater 14. 16.21.32.100.; 
quinquies 4. 5.10. 11. 12. 20,28.41. 93.105.; sexies 3.22. 24.26. 97. 98.; 
septies 7. 19. 92. 99. 102.; octies 6. 35. 104. IOC; novies 9. 40. 94. (et bis 
n*'); decies 25. 30. 31.; undecies 96. 103.; duodecies 33.; decies ter 27.; 
decies quinquies 37.; decies sexies 18. 34.; decies octies 29. Unde 
sat luculente apparet, Psalniistas numerum nominis divini in Psalniis ipsorum 
eligendum non esse praemeditatos. 

33) Hoc ipse Hengstenbergius concedit, cum animadvertit: „An einer 
Menge von Stellen, namentlich in den Psalmen, wird das Elohim geioählt mit 
Rücl-sicht auf den Misbrauch des Jehova, welcher den an und für sich stärke- 
ren Namen in den schioächere?i verwandelte''^ (Autbentie des Pent. 1. 1. p. 299.). 



29 



est, ut ea duo Psalmoruhi genera existerent? Sic iteruin atque ite- 
rum sciscitainur. 

His Omnibus, q^uae specieni causae fallacem prae se ferunt, con- 
futatis, nihil restat, nisi ut censeainus, temporibus Dayidis (quibus 
aliquot Pss. elohimicorum assignandos esse firmis, ut poniinus, ar- 
gumentis demonstrari potestj genus Psalm oruni duplex obti- 
nuisse, cujus dilFerentia in diverso noniinum Dei usu constiterit. 
Quemadnioduiu pars Psalmoruni stropharum numero ac dispositione, 
rhythmo vel etiam ordine versuum acrostichico a ceteris diiFert, 
quemadmodum porro ex eoruiu inscriptionibus maximam partem ob- 
scurissiiiiis certo hoc perspicuuni est, complures Psalmorum species 
exstitisse sive argumento ejusque tractatione sive natura sua poetica 
et itiusica hoc illove modo, qui nos latet, inter sese diversas: sie juxta 
vulgare Pss. jehovicorum genus aliud nominis ta'^ü^K cumulatione in- 
signe increbuit atque ea ratione institutum est, ut psalmodia nominum 
Dei sanctissimorum utrumque debito honore prosequeretur eorümque 
alternis seniet ipsani luminibus ornaret ^ *). 



Fieri sane potuit, ut hie illic n. ö'^ln^x noniini tTiti^ utpote trito ac pervalgato 
substitueretur, quemadmodum nomini populi Dei ^N^tt?'^ tarn sancto quam decan- 
tato substituuntui' nn. spV^ (quod Micha, in lioc a Jesaia discrepaus, et Korahitae 
47, 5. 84, 9. 85, 2. 87, 2. adamant) et pjöli (quo juxta ^sittji et apy interdum uti- 
tur Asaphus 77, 16. 80, 2. 81, 6.). At causa constanter adhibiti in Pss. XLIII 
nominis ü^Thm in eo inesse nequit, cum Psalmos utriusque indolis ab iisdem 
auctoribiis profectos habeamus. 

34) Nam in hoc non possum cum Hengstenbergio consentire, quod n. 

Ö'ImVs, postquam a v. Si^S = ?üf (timere, revereri) devivavit, cnni potius a v. 
jr3S = n5S, "hi'fiiA (robustum, potentem esse) derivandum sit, infei'iorem cognitio- 
nis Dei graduni repraesentare et merum dependentiae scnsum exprimere ait. 
Daec opinio praejudicata causae Pentateuchi ab eo tam fidenter quam sagaciter 
actae mnltum offecit. Etenim n. Q'^mVk non quid hominis duntaxat de Deo sen- 
tiant, sed qualis sit in semet ipso, eft'ert et o'mnipotentem ejus naturam 
simul cum vita ejus immanente deuotat, Deum quatenus vitam omnipotentem 
habet in semet ipso ac proinde omnis vitae et principinm est et finis. R e v e 1 a -^ 
tio mysterii trinitatis pro hujus nominis explicatione habenda 
est. Contra n. rf.rf^ Deus assumsit,- quatenus progressioneni generis humani ä 
principio ad iinem ipse per aetatum decursum gubernat et intra limites spatii et 
temporis salutariter se manifestat: qnae manifestatio in V. T. gentis israeiiticae 
terminis pfäeparatorie adstricta erat, donec in hac ipsa gente Jehova humanam 
naturam sibi uniret nnminisque sui vinv.facinor6 longe gloriosiore, quam libera- 
tione ex Aegypto, declararet. Incarnatio pro hominis mn'' explica- 
tione habenda estj nam qua de causa et quo consilio Deus in V. T. Jehova 
nuncupetur, in facie Jesu Christi clucescit. Hiuc factum est, ut sermo Novi T. 



30 



Quisuam ejus moris auctor fiierit, certo defiiiiri nequit. Forsl- 
tau jaiu in scholis propheticis a Samuele institutis oLtinuit (cujus 
aetate n. niJtSS JTiiTi, nondum illiid in Pentateucho usitatum, nsu re- 
ceptuni esse videtur) ; potest vero etiam Psalmistaruni aliquis euia 
juoreni introduxisse, potest ipse Darides euni praeiVisse, quippe qui 
principem in poesi lyrica locuiu teneat quemque vix cujusquam imi- 
tatorem ceteri omues aemulati sunt. Quo posito , Davidis exemplum 
secuti esse Korahitae atque inpriinis Asaphus dicendi sunt, quoruni 
carmina deinceps Pss. elohinücoTum recentioruni auctores exemplar 
sibi proposuerunt ^ 5). Invaluisse vero hunc moreni aetate davidica, 
inde probabile est, quod hac aetate, qua populus Dei nondum in ser- 
ritutem ac proinde necessitudinem ullius populi majoris idololatriae 
dediti venerat et hujus illecebris nondum erat iilaqueatus, n. ö'^nV^ de 
Deo vero instar n. proprii multo securius usurpari poterat, quam aetate 
regni assjriaci et babylonici, qua a prophetis Diis iictitiis (D^h^SJ 
gentium Jehova opponitur et iterum iterumque inculcandum erat, 
Jebovam esse (m^) -^n 'o'-^'rhi< (Jes. 37, 4. 17. Jer. 10, 10.) neque 
esse ta'^in^it praeter solum Jehovam (Jes. 37, 16. et crebro in parte 
hujus proph. altera). Hac aetate, qua prophetia nomen ö'iiTi^X creber- 
rime sensu profano (ü"''in>^ b^in^x} usurpare coacta erat, n. iTiii'^ no- 
mini b'^fi^K ab omnibus omnino Prophetis atque etiam a Psabuistis re- 
centioribus pro intima psalmodiae cum prophetia necessitudine jure 
praefertur ^ ••): quare dominantem nominis fc''!^^fc^ ut proprii usum pro 



nouiine TViTt^ carere posset; nani sicut nomini a'^rtWn. Qiöq cum insita notione 
trinitatis successit, sie nomini ri'tT>n.TO? }!i>^toi/'/»/oonX^i.fliTor(Hebr. 10, 8.), cu- 
jus reditu ad Judicium notio rov loojit£rovs.E^/o^ii'Oi',quaen.tTiri''aeque ac notio 
Tov oWo« -/.al rov ifv inest, perfecte expletur; donec superatapev universalem 
resurrectionem morte absolutoque per eum, qui est salutis progredientis^ et J2, 
a^Xfjyöi; et TfAftoir^Jq, redemtionis opere 6 ö-fo? (li- e. D'^M^Sfi) evit rcc nävTa iv 
näatv (1 Cor. 15, 28.). Cf. librum nieum ,,Die biblisch-prophetische Theologie " 
cet. p. 120 — 122. 

35) Nam sicut aliquot Psalmi, quibus davidici exemplo fuerunt, Tn^ in- 
scripti sunt (velut Ps. 53. 70. 108.), sie quidam Pss. t^'sh inscripti %'identuv, non 
quod ab Asaphitis (quo posito S]ÖS ''Sa^ 2 Chr. 20, 14. 29, 13. Ezr. 2, 41. cf. Neh. 
7, 44., quemadmodum rtlp ''SaV, inscribi debebant) profecti sint, sed quia ad asa- 
phicorum similitudinem conditi sunt (nniaön nr )ns'»^äl lissö i"», uti in Proll. 
hebraicis suis observat Joel Loewe) , praesertim cum historia nuUos alios Pss, 
asaphicos, nisi ab aequali Davidis conditos noverit 2 Chr. 29, 30. Neb. 12, 46. 

36) Na:m, ut Ps. 96, 5. (cf. 97, 7.105.) ait, tt1tT>1 B-^i'^^s B'^to»rt "in^s h^ 
n»» ö'^Öö. Ejusmodi loci solis in Pss. anonymis rieperiuntur ; in, ceteristau- 
tuuuuodo idololatriae temporis mosaici mentio iit (78, 58. 81, 10.), praesens 



iudicio Pss. aut antiquissimorum aut recentium indoleni aiitiquissl- 
morum imitatione exprinientium (cf. v. c. Ps. 43. cuni 42.J habeiuus. 

Verisimile est autem, Psabnodiam, dum Pss. modo jehovicos 
modo elohimicos pangit, Pentateuchi yestigia secutam esse. Nam 
hoc aliunde quoque constat, Psalmos ad Thoram peuitus seapplicare 
et praecipue ea quae in Genesi de creatione (Ps. 104. 8.) et in hac 
ceterisque libris de Patriarchariim et populi Israelitici rebus gestis 
(78. 105. 106. 114.) memoriae foraduntur, in Psalmis studiose repeti, 
ad multa alia crcbro ac varie alludi. Generatim dici potest, Psalte- 
riuni Thorae resonare et vocem ecclesiae esse, qua tox Jehovae in 
Lege ad ipsam directa reciprocatur. Hinc Psalteriuni ab encomio 
Thorae orditur; hinc, ut Epiphanius recte observat, Psalterium öibü-ov 
elg TiivTS ßißUa oi 'Eßqaioi, aars eivai wxl avro uIXt/v nevTarevxov. Nam 
quemadmodum Thora Tüain Jehovae est ad eeclesiam directum, sie 
Psalterium üSaiH ecclesiae est quod Jehovae dicavit. 

Aegre vero negari poterit, dispositionem Psalterii habita vicissi- 
tudinis capitum Pentateuchi (usque ad Ex. VI.) elohimicorum et je- 
hovicorum ratione factam esse. Nam cum in Genesi caput elohimi- 
cum antecedat, jehovica sequantur, inverso ordine in Psalterio Pss. 
jehovici elohimicis excipiuntur. Observandum est quoque, Psalterium 
Psalmis jehovicis ordiens ad Pentateuchum in Deuteronomium jehovi- 
cum desinentem simili modo se adjungere, ac librum Josuae ; nam Ps. 
primus manifesta verborum -^3= niüjsb 'natün )S-ab nbi^i üai-i in miani 
i^aüJn ts<1 "j'^S'nl n» m^sn t!Ä ^S in ninsn Jos. 1, 8. dilatatione ortus 
est. Quemadmodum. vero in Genesi altera Sectio (2, 4 — 3 fin.) con- 
stanter nomine b^in^X tilST' utitur, sie alter quoque Psalterii liber do- 
xologiani 'M^ D'^Jib» hini "jl^a subscriptam habet, cum ad calceni ce- 
terorum librorum simplicitier inlJT' "^IIS dicatur. Hinc sponte, credo, 
adducimur , ut ipsam illam consuetudinem utendi in Pss. modo nomine 
iTiiT^ modo n. ö^ln^S< (idque, ut vidimus^'), nem tarn minuta atque 
anxia cum diligentia, ut alterutrum nomen prorsus devitetur) Pen- 



( - 

nuUa commemoratur (uno loco excepto 16,4., cujus interpretatio cuntro versa 

est) vel plane iTegatur (44, 21.). 

3'j) Eteiiiiii et in Pss. jehovicis 0"^?!?» et in elohimicis (idque crebrius) ad- 
iiibetur fMT^, unde de interpolationibus, quae feruntur, partium Pentateuchi vel 
elohimicorum, velut Gen. 5, 29. 7, 16. 20, 18. 21, 1. 33. 22, 11 25, 21. 28, 21 al., 
vel etiam jehovicorum, velut Gen. 19, 29. 28, 17., haudquaquam bonum praeju- 
dicium oritur. 



32 



tateuchi iniitatione natani esse suspicemur ^^). Qua qiuidem de 
re slve sie sive aliter judicas, certo hoc efficitur, Psalmorum biparti- 
tani in jehovicos et elohiinicos divisionem habere aliquid moiuenti ac 
ponderis ad quaestioneui de Pentateuchi natura ac dispositione dijudi- 
candaiu, quod quideni quale quantunique sit, alio loco, nisi quls nos 
praeveniat, exaniinabimus. 



38) At nihil nisi hanc ipsara noraimnn Dei vicissitudinem psalniodia imitata 
est eamqiie tarn libere, ut ne in usu qaideni eorum nominum ad Pentateuchi du- 
ctunv soUicite se applicet, id quod inde apparet, quod Pss. Daum creatoreni cele- 
brautes, quamvis capiti Genesis primo innitantar, onines j elio viel sunt (non, 
ut exspectaveris , elolümici) et quod adeo coniplurLbus in locis e Pent. desnm- 
tis n. niiT', quod ibi exstat, cum n. Din^s , ut supra vidinius, commutatum est. 
Quae cum ita sint, iniros nos habere non poterit, quod ceterarum proprietatum, 
quibus elohiniicae Pentateuchi partes a jehovicis diffei're perhibentur, in Pss. 
elohimicis vix ullum vestigium reperitur (cf. ''^tt^ 68, 15, 91, 1.; IS'^'i 105, 24.; 
rttns 2, 8.; prtV 105, 10.; ■'^liö n-^a 119, 54., quare etiam n'iri'i '^sVö 34, 8. 35, 5. 6. 
ripTn T' 136, 12. in censum venire non possuut). 



>wq>8> 



D E 



ORDINE PSALMORUM 



EJDSftüE CAÜSIS AC LEGIBUS. 



I. 



De lege summa analogiae in ordinandis Psal- 
mis observata. 



Singulos Psaltern Psalmos non esse chronologice digestos, ex j 
iis Psahnis davidicis, quorum origines historicae in ipsoruni inscri- 
ptionibus adnotatae sunt, luculente apparet. Eteniin hos (3. 7. 18. } 
34. 51. 54. 55. 56. 57. 59. 60. 63. 142.) non temporum serie, quibus 
orti sunt, inter sese connexos esse primo adspectu intelligitur. In 
ipso limine libri I. Psalmus, ut inscriptio fert, tempore persecutionis I 
absalomicae conditus (3) antecedit alteri, qui ad tempus persecutio- ' 
nis saulicae refertur (7); ergo neque collector primus neque re- 
dactor postremus in meiite lia])ebat, Psalmos davidicos vel etiam (id| 
qudd per se inde sequitur) ceteros in ordinem chronologicum redigere. 

Nihilo minus concedi oportet, Psalterium, generatim atque uni- 
verse spectatum, quendani chronologicum ordinem exhibere. Nam 
hoc inter omnes constat, libros I — III. maximam partem Psalmorum 
antiquissimorum continere, libros IV. et V. Pss. maximam partem re- 
centiores' sive exilii aetate scrlptos. At hanc ordinis chronologici spe- 
ciem magis adPsalterii ortum, quam ad redactoris postremi consilium 
referri oportet. Neque enim hie primus Psalmos omnes usque ad ipsius 
aetatem dispersos unum in corpus collegit, sed exstabat jam (nesci- 
mus ex quo tempore) collectio Psalmorimi 1 — 72. cum appendice 
73 — 89., quae quidem integra et, si additamenta nonnulla sive tem^ 
porum decursu sive ab ipso inferta dempseris, intacta in corpus Psal- 
terii recepta est. Hoc eo ortuni est, quod ad collectionem vetustam 
ejusque appendicem Psahni et recens facti et antiqui eo usque non- 
dum recepti accesserunt. At quamqiiam librum IV. Psalmus Mosis 



36 



vetustissinius inchoat, id quod dispositionis chronologicae consilium 
innuere videtur, tarnen Psabai davidici, qui hunc subse^ui debebant, 
per libros duos postremos dispersi sunt (101. 103. 122. 124. 131. 
133.); tantunuaodo bis plures eorum. catervatim dispositi (108 — 
110. 138 — 145) reperiuntur. Psaliuus Salojnonis 127. anonymis et 
davidicis utrinque cingitur. Ergo etsi aliquatenus q^uaedam chrono- 
logica dispositio ultro sc obtulit, tarnen redactor eam non quaesüt et 
in singulorum Psalniorum collocatione temporis ordineni non curavit. 
Quodsi Psalteriuni ad temporum ordinem dispositum non est 
nee tarnen pro credibili sumendum, Psalmos incousulte, prout se 
offerebant, coacervatos esse, quaeritur, quanaui ratione conipositi sint 
et qualeni ordineni non chronologicum, sed realem exhibeant. 

1) Primum generatim dici potest, Psabnos auctorum eorun- 
dem, uti in 1. 1 — HI. davidicos, asaphicos, korahiticos, una junctos 
esse. Quaeritur rero , quidnani collectori ansani dederit ad hos ipsos 
inter sese hoc quem videmus ordine disponendos. Accedit quod non 
soluni in 1. IV. et V., sed etiam in 1. 1 — III. Psalmis davidicis anonymi 
admixti sunt; hos posterius injectos esse probabile est, at causam 
quaerimus, cur hoc illove loco huic, non alii Ps. davidico annexi sint. 
Porro mirum est, cur Pss. davidici Kbri I. et II. interposita priore ko- 
rahiticoruni caterva interrupti sint. Denique miros nos tenet, quod 
Pss. davidici in IL IV. et V. non continua serie deinceps collocati sunt 
et quod anonymi ab äs non segregati. Hoc qua ratione adductus col- 
lector facere omiserit, sciscitamur. 

2) Cur Pss. davidici libri II. a davidicis libri I. sejuncti sint, 
faciie dictu est; nam indoles horuni, ut vidimus, jehovica, illorum 
elohimica est. Quod vero Ps. 84. korahiticus, qui etipse, ut de- 
monstravimus, indobs elohimicae est, et Ps. 50. asaphicus, cujus cum 
ceteris asaphicis omnibus indoles elohimica communis, a ceteris eorun- 
dem auctorum sejuncti sunt, ex historia collectionis dijudicanduni est. 
Etenim LIII. appendicem exhibet, quacoUectio vetustissima(i.I. etil.) 
posterius suppleta est; in hac Pss. jehovici praecedunt, elohimici se- 
quuntur, in appendice ad eum ordinem se applicante elohimici praece- 
dunt, jehovici sequuntur. Remanet autem quaestio, cur neque inter 
Pss. jehovicos et elohimicos ii, qui ad eosdem auctores referuntur, 
constanter compositi sint; nam et davidicis et korahiticis medii inter- 
positi sunt anonymi (43. 66. 67. 71.), korahiticis semel davidicus 
(86). Insuper scire avemus, quam ad normam Psalmi eorundem au- 
ctorum conjunctim positi hoc qui ante oculos est ordine, non abo'se 
mutuo excipiant. 



öi 



3) Adjiciendum est, non solum Psalmos eorundeiu auctorutu, 
sed etiam tales, qui ad idem carminum genus pertinent vel ad 
eundem cantionis modum referuntur, aliquando copulari, relut 

nibs^ttn y^io 120 — 134. 

b^3®a 44 ~ 45. 52 — 55. 88 — 89. 

DiHDü 56 — 60 (nriÄn-b» 57—59). 
mn 105—107. 
rf^'i:)br\ 111— 113. i46— i5o. 

104 — 106.115 — 117. 

Müandum est vero, Psalmos ^lata, ^''ü, ^^lü liata, liata n^w in- 
scriptos promiscue per totimi Psalterium dispersos esse (itaut v. c. Pss. 
•T'ffii inscriptoruia45— 46; 65—68; 75—76; 87—88 conjunctio non 
consilio, sed casu efFecta esse rideatur) ; deinde aequalitatis inscriptio- 
num musicarum. (nisi forte iri15'^55i 54-^55. excipere relis) nullam 
plane rationem habitam esse; denique Psalmos neque generis ^''ä^ö 
neque generis l'Tirt et iTi"li^rt omnino omnes serie continua se exci- 
pere. Nam etsi liquet, cur Ps. Maskil 32 et Michtam 16 (davidicus, 
vLt omnes Michtammtm) a ceteris sui generis secreti sint — jehövici 
enim sunt, sicut Mask. 142., ceteri elohimici — et cur Pss. Mask. 
elohimici 44 — 45 (Korahitarum) , 52 — 55 (Dayidis) et 88 — 89 
(Esrahitarum) compositi sint — hoc enim propter eosdem auctores 
factum — : tamen non iutelligitur, cur Pss. Mask. asapMci 74 et 78 
seorsim positi sint, porro cur Psalmi Hodu et Halleluja, additis Pss. 
118. 136; 135 utpote ad eadem genera pertinentibus, non sint unum 
in locum congregati. Soli Pss. graduum ad unum omnes se ei- 
cipiunt idque fortasse propterea, quia redactor hos jam tum singu- 
larem in librum relatos repererat. Rursus igitur quaestio suboritur, 
quidnam morerit collectores, ut vel aequaliter inscriptos Pss. divelle- 
rent , et quanam ratione ipsos illos Psalmos , quos propter inscriptio- 
num aequalitatem composuisse videntur, inter sese digesserint. Nihil 
restat, nisi ut eos in ipsorum Psalmorum interiori indole h. e. eorum 
sive argumento et sententiis sire sermone et dicendi genere oculos de- 
fixisse conjiciamus^). ^ 



1) Nam non sine Scripturae S. dedecore inter veteres cum Lyrano^ inter 
recentiores cum Joele Loewio Ae omni Psalterii ordine desperate poterimus 
(??S 'i'nb Öiia «Söli S^), quod quidem dedecus ita non tollitur, si Psalterium 
paullatim accrevisse dicimus j nam et in singulis coUectionibus, e quibus Psalte- 
rium compositum est, et in tote utpote quod quinquefariam dispertitum ad 



38 



Haec conjectura, re accuratius exaininata, niirifice cöniprobatur. 
Eteniitt facile intelligitur, 

a^ seriem Psalnvoruni ad eosdem auctores relatorum. non aliis 
Psaluiis interpositis interrumpi, nisi talibus, qui praecedentibus aliqua 
ratione in oculos incurrente consimiles siat. Psalmo dayid. 9. sub- 
jicitur anonyiiius 10, quia in utroque praeter alia siinilia hisa wnsb 
(9, 10. 10, 1.) reperitur; Psalmo david. 32 anonymus 33, quia ille in 
acclamatione ü'^p'^'ia li^il 'iiH 1ha\a desinit, hie acclamatione 1551 
'na Gip'i'ia orditur. Cur Psabno korahitico 42 subjectus sit Ps. 43 
(qui perperani pro Psalnii 42 stropha tertia habitus est) , tarn perspi- 
cuuni est, ut oculis judicare possis. 

b) Etiam series Psalmorum ad idem carminuni genus pertinen- 
tium Tel iisdeni modis canendorum eo interrumpitur, quod collector 
nihil magis curat, quam ut Psalmos aliquo modo sibi respondentes con- 
nectat. Hinc Maskil asaph. 78 Psalmo 77 subjunctum est, siquidem 
hi Psalmi comparationem Israelis cum grege communem habent, 
qua ambo concluduntur. Eadem de causa anonymo. Ho.du 107 an- 
nexus est Ps. davidicus secundarius 108, quippe cujus vv. 4. 5. sint 
instar responsionis ejusque amplificantis ad Ps. 107, 1. (cf. 107, 31. 
32.}, et Psalmo Halleluja 113 Psahnus 114, qui in usu parogogici 
Chirek illius est geminus. 

c) Praeterea si diligentius investigaverimus, cur inter Psalmos 
aequalitate auctoris vel generis conjunctos alter alterum sequatur et cur 
Psalmi anepigraphi vel quorum inscriptiones nuUam inter se similitu- 
dinem habent, hoc quem Psalterium exhibet ordine, non alio dispostti 
sint, collectorem plerumque legem analogiae observasse depre- 
hendimus. At in ea re non ubique ita rersatus est, ut Psalmos, inter 
quos quam maxima indolis vel argumenti necessitudo intercederet, 
copularet, sed ita ut initii vel linis Psalmi unius cum initio vel fine 
alterius cognatio aut etiam binorum in aliqua dictione consensio ipsi 
ad eos concatenandos sufficeret: quem quidem dispositionis modum non 
erat, cur infra se duceret , cum ipsos Psalmorum auctores nonnullo- 
rum versus vel ad literarum ordinem acrostichice conseruisse vi- 
deret. Neque nie illa in re vana opinione falsum esse eo persuasum 



unum reäactorem referendum esse appareat, jure qualemcunque ordinem postu- 
lamus. Hunc vero par est talem esse qui agnosci possit, neque, ut infra vide- 
bimus, cum Augustino, Nysseno, Beda eo confugiendum, ut mysterium fortasse 
ipsi collectori incognitum in ea re latere iingamus (Serpilius, Lebens-Be- 
schreibungen der bibl. Scribenten i. IX. p. 442 s.). 



39 



est, quod haec conjunctionis binorum Psalnioruni ratio multis locis 
tarn manifesta est, negari ut nequeat. Nam hoc casu non potest 
factum esse, ut v. c. Psalnii 34 et 35 coiupositi sint, quoriuu in utro- 
que (et in his quidem Psahnis Psalterä solis) 'M "istlsa nuncupatur; ut 
Psainiüm 55, cujus in v. 8. poeta sibi inai"0 'na» ad longe arolandum 
(nws p'^rf\^) exoptat, sequatur Ps. 56. ti-p^TTi ob» wni-^SJ inscriptus; 
ut rsalmo 149, cujus rersu 3. nomen Dei celebrandum dicitur ilti^aa 
et £]1Jna, subjiciatur Ps. 150, in quo item bltrasi vjna Ifilbbini legitur. 
Haec et multa alia exempla, quae observareram, nie ad eam rem ulte- 
rius persequendam pellexerunt et quanto longius progrediebar , tanto 
certior fiebam, me neutiquam umbras consectari. 

Psahuos hoc modo secundum legem similitudinis sive universi 
argumenti sive singularum dictionum instar annulorum catenae con- 
nexos esse, id jam Koesterus augufatus est et per totum Psalterium 
non sine acumine primus demonstrare studuit 2) ; idem Hengstenber- 
gius quoque, quamquam Koesteri vestigia non persecntus, in aliquot 
Psalmis suopte judicio confirmayit ^ ). Quam quidem legem jam veteres 



2) Quod Koesterus p. XIV. dicit, singults Psalterii libris Psalinos peculiaris 
cujusdam argumenti atque indolis coiitlneri, probabilereddi iiequit; sed ad ve- 
ritatem proxirae accedit quod p. XV. addit: „/« der Hegel si/td zwei oder drei 
Psalmen durch Gleichheit des Inhalts zusammen gruppirt; doch giebt es auch 
grössere Gruppen und wieder einzeln stehende Lieder, und selbst zwischen den 
von uns getrennten finden sich noch allerlei verwandtschdftlicJie Beziehungen. 
So loird z.B. Ps. 1. wie Ps. 2. am Schlüsse der Untergang (las) der Frevler 
dargestellt. i%. 90. hängt mit 89, durch Klagen über die Flucht des Lebens 
zusammen.^'' Hanc Observationen! Koest. per totum Psalterium exemplis pro- 
bare conatus est idque ita, ut multis locis ad eandem quam nos, qui nullius aucto- 
ritate eam ipsam rem investigavimus , sentcntiam perreniret, quamquam in lioc 
ab eo discedimus, quod Psalmos plurimos propter generalem duntaxat argu- 
menti aut certarum quarundam idearum convenientiam vel binos vel cater- 
V a^im compositos esse arbitratur (velut p. 106.: DiePss. 38 — 41. werden durch 
das Bewusstsein der Schuld und die Bitte um Sündenvergebung in mancherlei 
Modificationen zusammengehalten f p. 257.: Ps. 82 — 84. verbinden sich als Ge- 
bete Israelmim JBe^trafung seiner Feinde u. Rückkehr zu dem geliebten Zdon^'' 
et sie saepe) , cum nos consensum Psalmorum in singulis qoibusvis dictionibus, ; 
qnibus insignes sunt, ad eos conferendos suft'ecisse eosque non solum caterva- 
tim compositos, sed omnes, comprehensis singulis catervis ,' catenae instar 
inter sese aptos colligatosque esse censeamus, consensum totius argumenti ne- 
que exciudentes lieqtte postulantes. ' 

3) Comm. I. p. 234.: ^^Die Anreihung des 11. Ps. an den vorigen scheint 
mcht blas durch die allgemeine Verwandtschaft des Inhalts , sondern speciell 
durch die AehnUchkeit zwiscften V. 2. u. Ps. 10, 8. herbeigeführt zu sein;'''- ib. 



40 



.Tudaeoruni doctores cognitam habuisse patet, cum ad quaestionem, 
cur Prophetae majores, qui lihrnm. Regmn subsequantur, ita dispo- 
iiendi sint, ut Jeremiam Ezechiel et Jesaia excipiant, respondent 
(Batra 14, b. Halachot gedolot 83, d) : JTia-i'>l ü^sa-nn n^S'^ö ü^is^a^ ')1''S 
iii'zin iTi)3ib *) et cum Amosum propterea post Joelem coUocatum di- 
cunt, quia Joelis illud l^lp )'r\'-> ti'^V)ü1'Tiai ajxtüi llisa 'ni, quod sub 
finem raticiniorum ejus reperitur (Jo. 4, 16), Amosus in ipso libri sui 
introitu repetat (Am. 1, 2), uti vaticinia utriusque prophetae omnino 
aequaliter concluduntur (cf. Am. 9, 13. cum Jo. 4, 18.) 5). 

Neque in ea re Tana conjectura decepti esse videntur; nam 
quemadmodum in oratione prophetica, quae non ad regulam praeme- 
ditatae adumbrationis dirigitur, verum ita procedere solet, ut secun- 
dum legem, quae dicitur, associationis una cogitatio alteram pariat, 
saepenumero hoc usu venire videmus, ut vocabulo aliquo, quo Pro- 
pheta ad cogitationem suam exprimendam usus est, alia, quae sequi- 
tur, procreetur ^): quemadmodum porro vel symbola prophetis divini- 



II. p. 215.: j, Ps. 33. ist mit dem vorltergeJienden zu einem Paare verbtmde7i. 
Der Hauptgrund für diese AnnaJime ist, dass unser Ps. mit der Aufforderujig 
an die GerecJiten und Reclitscfiaffenen, sic/i in dem Herrn zu freuen, b egin nt, 
wie der vorige Ps. damit schliesst, additvero: ,, Man darf diese Thatsache 
niclit etwa daraus erMären, dass die Sammler wegeri der zufälligen Aehnlich- 
keit von Anfang und Schluss beide PSs. mit eitiander verbunden haben ^'■^ ib. II. 
p. 237. : „Auf ungefähre Gleichzeitigkeit mit dem unmittelbar vorherg. Ps. 34. 
führt die Uebereinstimmung desselben mit V. 5. u. 6. , 7im so merkwürdiger , da 
diese Pss. grade die einzigen sind, in denen der Engel des Herrn über- 
haupt vorkommt.'''- 

4) V. commentationem meam: lieber die Abfassungszeit u. den Plan der 
Prophetie Habakuks, Rudelbach-Guericke's Zeitschrift 1^9c2. 1. p. 15. 

5) V. praefationem. Abravanelis iu XII. proph, minores (fi'ancogallice ver- 
sam in S. Gaben, La Bible Tora. XII.) , quae de ordinis chronologici et realis in 
ordinando dodecaphropheto multa continet considevatu dignissima. Conve- 
nienter eidem legi Obadia (qui cum Joele et Amoso trilogiam dexterrime 
dispositam efficit), tempore posterior, se applicat ad Am. 9, 12, -MS IttJTii l^ö^ 
eins hiiSttJ (v. Abravanel apud S. Cahen p. 4 s.) et Zefanja (1,7. 'n ''3ns "iSSö ön) 
ad Habacuci 2, 20. (•)>18n-'!s5 1''3Sö ön), cf. Umbreit, Comm. zu d. kl. Proph. 
p. 309.: „Stille vor demHerrn Jefiova: denn nahe ist der Tag Sc- 
havans l Dieser Ruf durchdringt wie ein ernster Posaunenton das kleine Buch 
des grossen PropJieten (Xefanja). " 

6) V. Comm. meum in Habac. p. 65 — 67. Eam ipsam rem jam Redslob ius 
[Die Integrität der Stelle Hos. 7, 4 — 10. in Frage gestellt p. 35 s.) tanquam 
observatione attentissima dignam commonstravit (adhibitis locis Hos. 6, 1. et 
6, 4., quorum illum naiWSI «^ ex 5, 15, naltüSI "^Vs, hunc "lal 1)?a IIa»» ex 6, 3. 



41 



tus exhibita ita delecta sunt, ut id quod portendunt uon solum ipsis 
rebus insit, sed etiani ad earuia nomina annectatur ^j: sie in sin- 
gulis vaticiniis eonnectendis non solum ordo realis cum Chrono- 
logie o junctus est*), sed etiani interdum levior quaedam in re ex- 
terna ac fortuita consensio suffecisse videtur, ut unum alteri adjicere- 
tur»). 

Similis est consuetudo, quae sicut inter alios populos orienta- 
les * ^) , sie inter Uebraeos obtinuisse videtur, poemata vel capita li- 
bri nominibus a quibusdam vocabulis rebusre, quarum ex iis men- 
tio occurrit, desumtis inscribendi. Nam etsi non adstipulamur 
Gesenio et Etoaldo, qui elegiam Davidis in Saulis et Jonathanis mor- 
tem tvap 2 Sam. 2, 18. inscribi censent, quia arcus v. 22. in ea com- 
memoratur 1 ^) : tamen Psalmorum inscriptiones , quibus modi , 



'*ia"i S'ia'^l natum esse ostendit) , at sine omni Scripturae S. verecundia. Exem- 
plum miri hujus observationis abusus exbibet ZfllltWims ad Apoc. IX., nbi dies 
150 ad dies totidem diluvii respicere et imaginem de locustis e vocabulornin 
na'i.K et iriatiS« (Gen. 7, 11.) convenientia ortam esse opinatur (cf. Hof mann, 
Weissagung u. Erfüllung II. p. 339). 

7) Jeremiae np» ^pö ostenditur, nam maturat (npttJ) Jehova verbum suum 
exsequi 1, 11. 12., Amoso yp ai^ä, nara venit ad extremum {fp) populus Israe- 
lis 8, 1 SS. 

8) Ctespffr?"!, Comm. in Obadiam p. 37 — 42. 

9) HocHitsigius in Cbmm. suo in Jeremiam identidem opinione ueutiquam 
improbabili suspicatus est, vclut p. 100.: y, Erwägt ma?i, wie sehr beim Ge- 
schäfte des Redigirens die Orientalen sich durcTi Zufälligieiten , durch ir- 
gend Einzelnes, welches hervorsticht ^ leiten lassen: so kann es 
glaublich dünken., dass blos des niTT" wegen in seinem ersten V. fvgl. in in"' 
11, 15.J das Stück XII, 7 — 17. gerade hier eingereiht wurde^^ ; p. 121.: „Hiezu 
kommt, dass Cap. XVI. an 15, 1 — 9., besonders durch seinen Anfang eng an 
den 9. V., sich anschliesst; und wir möchten daher urtheilen , dass die im An- 
fange stehenden Worte •'ÖS und "> 5 fit ^ "^ vielleicht mit Beihnlfe von "^ M 1 1 ö und 
aisn V.U. es veranlassten, dass das Stück hinter einem Orakel eingereiht 
wurde, in dessen letzten W. die Worte ÖN, m^'', öJTilstt> undn'nn^'Vi zu le- 
sen sind'^f p. 157.: „ Veranlasst mag die Versetzung sein durch das Zusam- 
mentreffen der Formel 3'^aDö 'Tiaö fV. 3. lO.J und des Namens ^"intSä (V. 3. 
20, 1.)." 

10) Jones, De poesi asiatica p. 269. 

11) Gesen., Thes. p. 1211. (cf. ejus Comm. in Jes. XXII, 1., ubi inscriptio- 
nem p^Ttt h'^a kiöö e v. 5. petitam opinatur , quo Hierosolyma nomine mystico 
prophetico )*r>in S"'» appellatur) ; Ewald., Poetische Bb. l. p. 181. Ego locum 
illum 2 Sam. 2, 18. (cujus difiicultatem Thenius emendatione tollere conatus est) 
ita interpretan^um esse censeo, ut, id quod praemissum 'ntoS'^'i postulare videtur, 



42 



eoruni appositis cantilenarum vulgarium coinpendiis praecipiuntur, 
moreiu illum abunde coinprobant ^-). 

Neque prorsus absiiuilis est ratio , quae inter Haftaras et Pa- 
raschas intercedit. Namque Uaftarae cum Paraschis, quibus respon- 
dent et lectione publica subjunguntur, inagnam parteni nuUaui neces- 
situdinem habent, nisi quod hoc illove dicto inter se concordant ' ■'^); 
quid quod vel institutuiu hoc illove festo quandam Megillarum prae- 
legendi, partim accidentali alicujus loci Megillae cum festi natura 
convenientiae iniiiti dicitur^*). Notandum est quoque, Talmudes 



illud fiÄJ? rn'm'' "^aa nö^V melodia sit ab ipso Davide carmini suo inscripta li. e. 
nomen cantilenae, ad cujus niodum canendum erat, qiiae guidem cantileiia, ut 
parentlvesi "151 naMnS nan adnotatur, in "löirt '0 scripto consignata reperiebatur. 
Melodias hoc modo sine praemisso V^S adscribi posse ex psalmico firrajn-Vs ap- 
paret; fortasse iü^^ Ps. 60, 1. ex ri»p riTirTi-i5a ttoW abbreviatum est, cum nssüV 
rrn» •j^lta-Vi» inscriptio liturgica, ntoV^ n'nV amSü inscriptio primaria ac privata 
esse possit. 

12) Huc pertinent inscriptiones pV M'ito-^y (^jl- et fortasse n'iö-Vs' 48, 15.), 
ittiön ii^"ii<-!:y, ü'^sai'ü-^», srn» yo^'is-Vj, n-^pirti aVs nai'^-^» (56, i. cf. 55, 7. 8.), 
JntTBSn-isS (cf. Dt. 9, 26.). Haud absimile est, quod, ut nuper Hirsch Chajes 
(■j'ito^nm S'iSta 15, a) ostendit, complures doctores talmudici a vocabulis insigni- 
bus Halacbarum, quae ad eos referuntur, cognominati sunt, velut jR. Isaak 
ns^nsö ab Halacha ■]"'^-!äö5 i">1löy Baba mezia 25, a; R. iSttniT ab Halacha nws 
"iS'i mias^ ^"iOS OMlTtoU? Beracbot 53, b ; ifaliTi "ja a duabus quaestionibus ab ipso 
R. Abaji ptopositis, in quibus vocabula "ja et sa)2''ni occurrunt Nazir 13, aj R. 
Simlai s^lan a loco V. T. "^r»"»»» -}1'^a^a1 (1 Reg. 18, 36), quem interpretatus est, 
j. Megilla Per. I. 

13) Quod ad Haftaram attinet, necesse est, filirt M»1S 'j''3S.'to na KrT^to (Abu- 
draham 63^ a). Sed hoc quod ei inest Parascliae simile, saepius non est unns 
alterve locus, quo ad argumentum Paraschae liistoricum respicitur, velut in 
ST'WS'ia TMatsT, Jes. 42, 5. (43, 1); in ^ "f? nitäsn Jes. 41, 2. (sec. interpretatio- 
nem traditione sancitam) ; in hlnVin JilläSn Mal. 1, 2. ; in SS'^'i ITilä&n (Hos. 11 — 
14) Hos, 12, 13. et al. ; in rhtf^'^ SnhtäSrt (Ob.) Obad. v. 10. ; in •OiT'^ nitssn (Ez. 37) 
Ez. 37, 15 SS. (mentio Josephi, Epliraimi et ceterarum tribuum) et sie porro — 
neque universa quaedam argumenti similitudo, velut in s^'^'i JTitaSM 2Reg. 4. (v. 16. 
cf. cum Gen. 18,10) et in ypto Si^täSn IReg. 3. 4. (in qua somnium et sententia Sa- 
lomonis somniis in Parascha narratis et sententiae Joseplii respondent) — sed 
fortuita quaedam et magis externa similitudo aut in verbis tantummodo, velut 
in trnW •'''!-! h^täSn IReg. 1., cujus versui primo (IReg. 1, 1.) Na ■))?» nlt "^Vöril 
ai53''a respondet Gen. 24, 1. ö'^to'^a sa ipY ön'iasi ; in ir!">1 W^tstln (IReg. 2.) v. 1. 
rilto^ Tln *i>ai '•.aipl cf. Gen. 48, 29. n^to^ ^s'^öi ^ii^ la^pi, aut simul in rebus, 
velut in atai'i hltäfcri (Am. 2. 3.) Am. 2, 6. piS SjöSa ü'^ito-^S», cui narratio vendi- 
tionis Josephi in Gencsi respondet. 

14) Abudraham (ex Ibn ha-Jarchi) 88, b: Titt) niSttn ;h3 nilp^ ä^1:5>n liW 



43 



Midrasosque perinulta illius, quam indicayimus, Psalinorum disposi- 
tionis siitiilia praebere; namque noii modo capitulorum biblicorum 
connexio (m'^Tü'nSin miS'^aö^ crebris locis lege analogiae fulta esse per- 
hibetur, sed ea ipsa lex (sta^Sa iSM^öit) adhibetur ad consectaria e 
locis V. T. (et halachica et haggadica) deducenda ' ^). 

Denique non reticendum est, quod rel in Novo Testaiiiento lex 
illa analogiae passim nobis occurrlt. Nam in ipsius Domini ora- 
tionibus, prout nobis relatae sunt, aliquando disparata se excipiunt, 
h. e., talia, qaae non toto argumento et necessaria cogitationum con- 
sequentia, sed aliqua tantum .parte h. e. notione yel yocabulo sibi re- 
spondent; quamobrem ab evangelistis, quemadmodum a partium ca- 
nonis V. T. redactoribus, in sermonibus factisque digerendis saepe- 
numero neque chronologiae neque acoluthiae, sed analogiae 
regula observata esse videtur ^ "). 



naiWKi 'jSnV'iSÄi ^s'ittji hv piastt m^nn s"»«» a^isü n^issö ^aiü sin» "»Jüto aiiian 
ia ainsto las» ni'n iPii'npV isrw iTisiawri sna öai .nsiB ■'asia ijnbiö^ lüsa» 

an ia''to»i ann ''ö'« nsa» "iVs natJatö^ aai nsaw^ p^rt in ia ains» latö 
xVttj ai-nnai niitasöi nitaiin V» 'T'n'rnV si''ösn an sina ''th (101^ nsii) Vi niS3> 
; a''^ai »iVöa inxn !saa an'^lj» liay^s Inde apparet, Canticum festo Paschatis 
praelegi solere propter Cant. 1, 9., B.uth festo Pentecostes propter Ruth 1, 22., 
KoJielet die extremo festi Tabernaculorum propter Koh. 11, 2. Quaniquam est 
hac de re quaedam sententiarnm varietas, tarnen veteres in eo consentiunt, dele- 
ctum illum ad legem fortuitae convenientiae referendum esse. 

15) Dukes, Rahbinische Blumenlese i^.H. 

16) Quainquam in confesso est, Stra?tssium (cf. inprimis Leben Jesu I. 
p. 640 SS. ed. III.) et magis etiam Br. Bauernm (Krilih der Synoptiker t. 1. 
p. 299 SS. et al. ; Kritik d. Johannes p. 255. 406.) hac regula analogiae immode- 
rata cum'licentia ahusos esse ad nexum historicum, logicam et psychologicum 
sermonum Domini dissolvendum , ita ut plurimis locis ntillns nisi lexicalis 
(Schneckenburger, Beiträge p. 58.) remaneat, itaque diligenter excutienda 
esse etiam ea, quac de Wettius, praeeunte Straussio, de hac regula a synopticis 
potissimum (ad Joh. XIII, 20.) adhibita animadrertit (e. c. Einl, §. 90,/! : Be- 
merkenswerth ist, dass die Sprüche Matth. "XIII, 17. und 'K.VIII, 8 s. \jOgl. V, 
29.] Imc. X, 13. vgl. Matth. 'S.!, 21. vermöge einer lexicalischen , unlogischen 
Gedankenverbindung ans Vorhergehende sich anschliessend et ib. §. 82 c, d\ 
IX, 43 SS. folgt Marcus dem Matthaeus in einer blas lexicälischen Gedanken- 
verbindung, indem das vorhergehende ay.avSaXli^suv ein anderes als das ist, loo- 
von die nun folgenden Sprüche handeln) : tarnen Ebrardo non plane assentimus, 
qui regulam illam analogiae, ubicunque eam observatam esse negari nequit, non 
ad scriptorem, sed ad sevmocinantem referendam censet: „Die Sache ist gerade 
umgekehrt: nicht der Schriftsteller pflegt durch den gleichen Klang einer 



44 



Vokabel sich bewegen zu lassen, eine detn Inhalte nach disparate Erzählung 
anzufügen, sondern von ihm, dem reflectir enden, der sich Zeit nehmen kann zu 
überdenken und zu ordnen, ist vorauszusetzen, dass er dem Inhalte nach ordnen 
toerde, sobald er den akoluthistisclien Gang verlässt ; dagegen i7n Leben findet 
nichts häufiger Statt, als das tnan im häufe der zwangslosen Unterhaltung oft 
durch den Klang eines einzigen Wortes, oder durch diesen oder jenen sich ein- 
drängenden Nebengedanken auf einen neuen Gegenstand geführt wird und so 
das Gespräch eine andere Wendung ninwit" (Wissenschaftliche Kritik d. w. 
Gesch. p. 69.). Hoc verissimum estj sed aeque verum esse potest, ordinem 
realem, quem evangelia exhibent, non alio alicubi fundamento nisi partiali 
quadam ac fortuita sernionum factorumque similitudine niti, prout ipsorum me- 
moriae se impresserant (Hofmann 1. 1. II. p. 266.) : qua quidem re nihil'de ho- 
nore evangelistarum detralii arbitror. 



IL 



De singulis Psalmis secundum legem analogiae 

inter se connexis et consectariis/ aliquot ex 

inventa lege colligendis. 



Ex iis, quae adhuc exposita sunt, perspeximus primum Psal 
mos, licet universe et generatim spectati quendam chronologicunx or- 
dineni ostendant^ tamen singulos secundum temporum ordinem dige- 
stos non esse; de in de esse quidem Psalmos, qui ad eosdem aucto- 
res et ad idem carminum genus referantur, acervatim coujuiictos, 
sed hanc regulam tarn crebris locis perrumpi ac deseri, ut Psalterium 
neque secundum auctores neque secundum genera singulorum Psal- 
morum dispositum esse dici queat; ergo, cum non sit consentaneum, 
Psalterium prorsiis utuktov esse, aliam legem exstare oportere, quam 
coUector in Psalmis iis , qui ad eosdem auctores eademque carminiuii 
genera pertinent, inter semet ipsos et in Psalmis omnino omnibus di- 
gerendis secutus sit, quam secutus ordinem temporum, auctorum et 
generum poeticorum vel musicorum passim neglexerit. Haec lex 
non potest alia esse nisi lex homogeneitatis vel analogiae in- 
tern ae (a qua homogeneitatem externa m h. e. aequalitatem tem- 
porum, auctorum et generum poeticorum discernimus) : quam quidem 
legem a coUectore observatam esse aliquot exemplis insignibus quae 
in oculos incurrunt nobis ita comprobari vidimus , ut inde conjicere 
liceat, totum Psalterium convenienter huic legi dispositum esse. Haec 
conjectura eo, ut vidimus, praeclare confirmatur, quod historia litera- 
rum hebraicarum ejus legis liberrime adhibitae complura exempla no- 
bis supp editat. 

Reliquum est, ut, totum Psalterium pervestigantes, instituta sin- 
gulorum Psalmorum inter sese collatione, inquiramus, verumne se no- 
bis probet id quod adbuc opinione duntaxat augurati sumus. Quem 



46 



haec nostra perrestigatio exitum habuerit, deincepsproponeiuus, simi- 
lia componentes, quae vel sola vel prae ceteris ansain ad singulos Psal- 
mos copulandos dedisse censenius, simul diligenter adnotatis üs, quae 
duduiu aL aliis investigatoribus , Hitzigio , Hengstenbergio atque in- 
primis Koestero , de Psalmorum binorum pluriunive in Psalterio coii- 
gregatorum cognatione prolata sunt, ne nosmet ipsos decipiamus vel 
praejudicata opinione decepti esse aliis videaniur. 

[TABULA CONNEXIQNIS SINGULORUM PSALMORUM.] 

1 (anonym.), 1. (init.) . . . ''^'ÖJi5 

2 (anon.), 12. (fin.) . . . ^"WiÜ 

1, 6. (uit.) inxn ü^':pwi ^-ni 
2, 12. (uit.) ^^1 iiai^m 

Psalterium enconiio studü Thorae orditur, quia est resonans 
Thorae vox ecclesiae. Pentateucho siniili modo se adjungit ac über 
Josuae; nam Ps. 1. loco Jos. 1, 8. innititur, cujus didactica est ampli- 
ficatio. Porro quemadmodum Ps. 2. propheticae Psalmorum partis 
prooemium est, sie Ps. 1. didacticae — uterque anonymus et NJ^lD'na Xlirt 
(Beracliot f. 9. Act. 13, 33.), quatenus prologum Psalterii conficiunt. 
Notandum est praeterea, Psalterii librum I., uti duobus 'i'nTiJit incipit, 
sie duobus "^"lüJiSi (40, 5. 41, 2.) concludi. Phrasis ^-il "n^itm 2, 12. 
cum ^3xri .. yn^ 1, 6. tarn arcte cohaeret, ut inde orta videatur, certe 
explicari queat. Dergestalt hängen die Leiden Ausdrucksweisen als 
im Grund Eine zusammen , und durch sie auch die beiden Psalmen, 
ihrer Selbstständigkeit unbeschadet, Hitzig p. 215. Cf. quae Koe- 
sterus (p. XV. 4.) et Hgst. I. p. 7. de intima horum Pss. necessitu- 
dine adnotaverunt. 

2, 6. '»lo^p-nn ^i'^a-bs? 

3, 5. "Wlp ^'n'D 152^^1 

De vanitate rebellionis contra Unctum Jeliovae egerat Ps. 2., 
tempore talis rebellionis (absalomicae) , ut inscriptio testatur, condi- 
tus est Ps. 3. Iti Ps. 3. u. 4. liegen die persönlichen Erfahrungen u. 
Empfindungen vor, auf deren Gi'undlage sich bei David die in Ps. 2. 
ausgesprochene Vorahnung der Begegnisse seines Nachkommen, des 
Gesalbten schlechthin, erhob, Hgst. I. p. 58 s. 

|3, G. natt5''i5'i ^jnSDiü ''is? 
(4, 9. )iä^i^-[ nasüi? "nirT^ 

Ps. 3. et 4. plane gemini sunt; 3 matutinus, 4 vespertinus (non 
vespertinus uterque, ut Koesterus et Hgst. contra gramniaticam 



47 



contendunt) , ambo propter argumenti historici similitudinem (Hg st, 
p. 58. P'^'^ "iiartXfi 4, 3. cum p''T1i<T» 2, 1. concinere adnotat) in vici- 
nia Psalmi 2 positi. Die Worte Ps. 4, 9. erinnern uns wieder an Ps. 
3, 6., Hitz. p. 8. Cf. Di'noji b^n^ 4, 7. 3, 3. 

4, 9. (fin.) nin^ nnj^-^n 
5, 13. (fin.) nin^ . . nni5-i3 

Äliter Hg st. I. p. 98.: Seine Stellung verdankt der Ps. wahr- 
scheinlich dem Umstände, dass er nach V. 4. zum Morgengebete be- 
stimmt war. So schien er sich passend an Ps. 3. ii. 4. anzuschliessen, 
welche Abendgebete [falso, ut vidLnius] enthalten. 

5,6. "jii^ ''bj^s-bD ni?siü / 

6, 9. pX '»bys-bs 13ÄÜ I^ID 

Hitz. p. 68. (cf. p. 74. infr.): Abgesehn von einer leichten Be- 
rührung des Ausdruckes unter ihnen selbst (vgl. Ps. 5, 6. mit Ps. 6, 9.J, 
welche durch die unmittelbare Nähe der beiden Psalmen Gewicht er- 
hält, gehen sie beide unabhängig auf Einen Vei'f., auf Jeremia, zu- 
rück. Koesterus: Q, 1 . führt auf ein Morgengebet, und deshalb 
mag das Lied dem vorigen angereiht sein. 

6, 2. lin^Din is«s-bx nw 

7, 7. iss^a r.irri ri)äip 

Cf. praeterea nniiü 6, 5. 7, 8.; 'ü^'i 6, 1 1. (fin.) cum nit;'' 7, 17. 
(versus fin.); ■'aSJ'^üJln 6, 5. 7, 2. 

7, 18. p^b» nin^ dtD nnttti^i 

8, 2. ^üffi "i'i'iK-ntt iD-ii^s nini 
9, 2. 3. piby ^a» rriarx 

Hoc primum exemplmn est duorum Psalniorum ad ununi, qui^ 
praecessjr^^ sese adjungentiuni. Egregie Koesterus: rfie Verherr- 
lichtmg Jehova's verbindet Ps. 8. mitPs. 7, 18., et: 9, 2. schliesst sich 
an den Schluss von Ps. 8., u. 9, 16. an 7, 16. 

/9, 10. rr{SL:i Mimyb naiüia 

\ 10 (anon.), 1. JT^Sn Dliiyb D^b^ln 

Cf. praeterea 'h haip 9, 20. 10, 12.; Ü3ia&{ 9, 20. 21. 10, 18.; -|i 
9, 10. 10, 18. et alia (Hitz. p. 13 s.), quibüs omnibus non efticitur, 
Psalmos 9. et 10. unum esse eumque praepostere dimidiatum. Koe- 
sterus: Ps. 9 — 11. hängen zusammen durch den Gedanken an Gott, 
der Alles sieht, nichts vergisst. 

10, 8. -isy iqinnb . . nnoüi nns^i 
11,2. nb-'»-Tiö^b böi^-Taa ir\r\^b 



48 

10, 5. Dina iT'ö'' iinnis-bs 
12, 6. ib n^s^ 5»''a ri'iiüi« 

Primum exemplum duorum Pss. (10. 11.) coujunctorum propter 
cogitati varie expressi similitudinem et secundum duorum Pss. (11. 
12.) ad tertiunx (10.) annexorum. Hitz. p. 16.: Wir werden Ja 
^aK"iai 11, 2. nicht nach 91, 6., sondern nach nnöaa 10, 9. ver- 
stehen, cf. Hgst. p. 234. et perspicacem Koesteri observationeiu: 
Der Gimnd der Anreihung (ron Ps. 11. an 10.) liegt in V. 4. vgl. 
10, 14. Pss. 12. et 10. etiaux plura similia continent, cf. 12, 6. cum 
10, 12. 12, 4. cum 10, 7. 12, 5. cum 10, 6. (Hitz. p. 16.).^ Contra 
Psalnii 12 cum 11 nuUa est similitudo, nisi quam Koesterus indicat: 
Die Klage über Herrschaft der Gottlosen macht die Vei'bindung mit 
11,2.3. 

12, 13. üni«-''5Sb nil^t Q-^3 

13,3. "»by ^Si1i5 Ül*-!"^ ni2Ä-^y 

Si verum est , coUectorem propter hanc similitudinem hos duos 
Pss. copulayisse, inde simul apparet, eum W3 a v. W^ vi se eff eren- 
di deduxisse (cf. ad 68 et 69; 142 et 143). Koesterus: Die Klage 
über die Unterdrückung des Frommen verbindet Ps. 13. mit 12. . 

13, 6. (fin.) ^myw^^ ''ib bÄ:j 
14, 7. (fin.) bü^iü^ n^affii ^p^^ b^: 

14, 7. (uit.) biü'w^ nyw p^s^ 'jn'i 11? 
15,1. (init.) *ibni5i ^'^y* 'i tt 

Simul verum esse potest id quod Hgst. I. p. 294. de collocatione 
Ps. 15. ait: Seine Stellung nach Ps. 14. verdankt der Ps. höchst 
wahrscheinlich einer innerlichen Beziehung des Inhaltes zu ihm etc. 
Sic et Koesterus: Ps. 15. soll den sittlichen Geist des Monotheis- 
m,us der Immoralität des Götzendienstes (Ps. 14.) gegenüberstellen. 

15, 1. (prim.) ^ffinp -inn pt)'i-iia 
16, 9. ni:nb pt)^ ■'iiun-jrii« 

Haec his in Pss. similiima; nam credibile non est, coUectorem 
verborum ai'aK'^ä 16, 8. cf. Q?1S^ üiai üt^ 15,5. rationem habuisse aut 
Psalmum 16. propter versus 3. male intellecti similitudinem cum "fii^'' 
'ins'^ niiTi '^K^'i 15, 4. Psaimo 15. adjunxisse, quae est Hitzigii 
(p. 1 8. *) conjectura. 

10, 11. (uit.) ^i5S-ini< hiniai» 3?iiö ü'^'in n^i« ^':'$^iT[ 
17, 15. (uit.) ^nsittn ppnn ns^siüs« t^sö nm» pnsa ^sx 



49 



Praeterea cum 16, 11. cf. 17, 7. ■jS-^a'^a; 17, 8. 16, 1. ^i^'am et 
praecipue 17, 3. (15.) cum 16, 7. (unde Koesterus: Der Ps. 17. ist 
dem vorigen nahe verwandt ah NaehtgebetJ. Ps. 17. bietet mehrere \ 
.Berührungen mit Ps. 16. dar, welche so bedeutend sind, dass sie die 
Annahme begründen, beide Pss. seien von dem Verf. [certe a collectore] j 
zu einem Paare verbunden, Hgst. I. p. 341., praeeunte Venema. 

17, 9. "»bj? IB^'p'' t5Ö53 *'n'inö5 131110 IT d^yWI ''Sott 

18, 5. liimyni byiba '^bnai !nitt"*'bnn '»iissx 
17, 4. y^^B trimfi^ *innttiö '»5« 

18, 22. nin'' "iDm ''irnttÄ-^'s 

Versus priores tantummodo cogitati, posterior^ dictionis quoque 
(H i tz. p. 23._) paritate coliaerent. Bene K o e s t.: Der Zus. mit dem vor. 
Ps. (17.) liegt in der Berufung Davids auf seine Unschuld, 18, 22 ss. 
At duo isti Pss. etiam alia similia exhibent, cf. 18, 6. 17, 11. "^aiasö; 
18, 42. 17, 7. ^^m-a; 18, 4. 7. cum 17, 6.; 18, 6. ''Sia^ip, 19. '^aianpi 
cum 17, 13. nanp; 18, 21. 25. '^p'iss cum 17, 1. p"J^; 18, 40. S'^'nan 
cum 17, 13. inS'^'iSin, ita ut definiri nequeat, quodnam horum simi- 
lium coUectorem ad hos Pss. conjungendos impulerit. 

18, 31. rjöi-is: riiST' m-ax is^in Q^win bsjn 

19, 8. ntti-an mni tiyr\ 

Cf. praeterea ^"niS 19, 1 5. (fin.) cum 1 8, 3. (versus init.) et 32, 47.; 
önjisj n^hj^a 19, 9. cum ^"ns "i-^itn 18, 29i; niaüsa 19, 12. cum '»n'^aiü 
18, 22.; on'^ü 19, 4. cum las ü^an '^niti 18, 24.; wn^ lasiüa 19, 10. 
cum T^aSTüa 18, 23. et alia (fortasse etiam büt-^JlM oi-nSöa d^ia^n 19, 
2. cum mrri ö^^aüja bSJ'Ti'i 18, 14). Ceterum notandum, Psalmum 18. 
crebris locis Thorae inniti (Ex. 15. et Dt. 32.), quam laudibus eifert 
Ps. 19. Koesterus: Ps. 19, 1 — 7. 8 — 15. feiert Gottes Offenbarung 
in der Natur und im Gesetze, gegenüber seiner Offenbarung'in der 
Geschichte Davids Ps. IS. v- - — 

19, 15. (fin.) ibüw '''Tis T^th "^nb ii'^aini '^b-ii'ds* 'jisib-i'^n'« . - 
20, 2. (init.) rm di'in mni i5»i ■ ^ ■ 
18, 51. (uit.) iDbü niis^ni»'« b^iäü 
20, 7. . itT^Äü nin'' i^'itüin 

Vides, initium Psalmi 20. esse instar echüs s. responsionis ad Ps. 
19, 15. et simul Psalmum 20. una cum Ps. 19. adPs. 18. se adjungere. 

(20, 6. i^nibi^iüÄ-ba nin*' anb'n'^ . . . ^nyiiö'is niiia 
1 21, 2. 3. ib nnna lab nis^in : li^-a by^-ri'n "^n^^tä^^i^ . 

Hos duos Pss. omnino geminos esse constat, Hitz. p. 40. Ps. 21. 1 
bildet das Seitenstüch zu Ps. 18., von dem er nur durch Ps. 19. ge- ] 

f. 4 



50 



trennt ist, welcher der falschen Auffassung von Ps. 18, 21 — 28. be- 
gegnet, und Ps. 20., der mit Ps. 21. zu einem Paare verbunden ist, 
Hgst. 1. p. 468. Bene Koest.: Ps. 21. (2. 3.) dankt für den Sieg, 
welcher Ps. 20. erbeten wurde. 

21,2. (init.) 1^)2 b^i-rra ^ n » i ü '» a i ibü-rraisi iryn nin^ 
22, 2. (init.) 'inasiö 'i^a^f ''mj^iiö'^Ä pim -»iinsT:? n^b "^bx ^bs 

[20, 10. mnp Ql^n 155»'' 

22, 3. riis^m i?bi däi^ i^np«] 

Ps. 22. Psalmis 21. et 20. suLjunctus est propter conditionis et 
affectuum, quibus insignis est, ratioiiem plane contrariam, tanquam 
iniago noctis imagini diei. Cf. praeterea 15iiniaä!< inaS "^2 22, 5. cum 

nin^a naa ^^?3h 21, 8. et rtil^art rtini^ 22, 29. cum "iV^Si (de Deo) 
20, 10. 

22,27. 13?Sffli1 Ü-'WlbDK^ 

23, 5. inbtö ^3£)b T"iyn 

Psalmus 22, 26. 27. de convirio, mactatis, quas aiflictus voverat, 
victimis celebraudo sermo erat; mensam a Jehoya tanquam hospite 
opipare exstructam repraesentat Ps. 23., cujus cum Ps. 22. copuia- 
tione bic ipse illustratur. Koesterus: Ps. 23. 24, schildern den 
Segen des Jehovadienstes, dessen allgemeine Ve7'breitu?ig Ps. 22. ge- 
weissagt hatte. 

23, 6. D^^'i 'x^mb nuT^-mian immai 

24, 3. iia^p mpioi Dip*! "itti mn^-'nnn r\by^"-^)2 

Hos w. sibi invicem respondentes Hgst. quoque pro causa con- 
junctionis eorum Pss. (similiter ac Ps. 15. et 14.) habet: Der 23. Ps. 
schliesst mit der Hoffnung, im Hause des Herrn zu wohnen immer- 
dar, Ps. 24. beginnt, nach einer Vorbei'eitung u. Einleitung, mit der 
Frage: teer geeignet sei, bei Gott, auf seinem Berge und an seinem 
heiligen Orte, zu wohnen, cet. (I. p. 76 s.). 

24, 8. 10. niiaDH «ib^ nr (Kin) i» 
25, 12. nin'i i5T iüii«n nt-^^ 

Hitz. p. 71.: jEs kann nicht für zufällig angesehen toerden, 
we?in die Formeln h iffiiSs ^{lü^ Ps. 24, 4. und V. 5. ISffiJi irtlsut sofort im 
folgenden Ps. W. 1. 5. wieder stehn. Addit autem: Auch darf man 
nicht sagen, solcher AehnlichJceiten wegen seien die Pss. von dem Re- 
dakteur neben einander gereiht woj'den cet. Nos coUectorem potius. 
versuum, quos supra composuimus, rationem habuisse censemus, quo- 
rum quidem similitudo et ipsa fortuita, verum insignior (cf. Pss. 15. 
et 14.) est; cetenini id quod Hitz. negat, per totum Psalterium com- 
probari videmus. 



51 



25, 21. (sub fin.) Tin^'ip -^D ''311S'' "nö-'Tdin 

26, 1. (iuit.) inntaa mniii iriDbn ^lann '^5» '^a nnni ^atasiü 

Hg st. p. 109 s. et ipse initiuin Ps. 26. cum exitu praecedentis 
confertetaddit: Mit diesen äusserlichen Beziehungen der beiden Pss. 
geht eine innerliche Hand in Hand ...wir haben ein Psalmenpaar 
vor uns^ welches hinweist auf die Barmherzigheit Gottes (25) u. seine 
Gerechtigkeit als auf die beiden Fundamente der Zuversicht der Er- 
rettung für d. Seinen. Damit es an einer Brücke nicht fehle, tritt 
schon in Ps. 25, namentlich zum Schlüsse, als untergeordnetes 3Io~ 
ment hei^or, toas Ps. 26. die erste Stelle einnimmt. Quod an verum sit, 
in incerto relinquimus. Recte Hitz^p. 72.: Gleichioie Ps. XXVI. 
durch Vers 3 an Ps. 25, 5. erinnert, so durch Versll. (y2n'\ *'5lö) an 
Ps. 25, 22. (b'irt^b« rt^S) u. 16. ('^sani i^i< nss). Adjieftendum est, Psalmi 
26. V. penultimum "^3501 is'ia "pit '^anii ''5X1 tanquam versus penultimi 
et Ultimi Ps. 25. : W^iih». ms — ''il^iS'' 'nüJi'i iah compendium esse. 

26, 8. «TiiM ptjtt dipÄi 1 n ^ n p»» ^r^ntMü mn*« 

27, 4. i'iji ^la^-bD nin'i-n'isa '^ni» .. nin^'-mj^tt "^ribs^iü nnj« 

Cf. praeterea 26; 6. inSl^ih inat l^üxn .inntKI cum 25, 6. nasiöXI 
^nnta-p\x; 26, 11. ^'^iü'^a rrni^a "^iriii cum 25, 12. ^lüi^an nnj23> i^äi; 
26,, 6 fin. cum 25, 12 fin.; 26, 7 fin. cum 25, 11 fin., et fateberis, ab- 
unde causarum fuisse coUectori, ut hos duos Pss. componeret. 

' 27, 1. ^^n Ti5>Ä r\v\^ 

28, 8. iiin in^ttJü m^m»"' tis^-ai 

Cf. 27, 9. miifn "»hnts cum 28, 7. ''h'iWii ; 27, 7. '^^i|5 rtltT' ssaü 
cum28,2.'^Sl3nn^1p 3att5; 27,l.'^35\üni i^ii^ STiiT'cum28,7.'i3iiai its» nini 
et structuram consimilem versus Ultimi utriusque Ps. K o e s t.jC Ps. 28, 7. 
isf sehr ähnlich mit 27, 6. ; V. 3. «wzY 26, 9. 

28, 8. 9. (fin.) inbnrnK ^nni i^s^-njÄ wtein . . lab w n^tT» ^ 
29, 11. (fin.) Dibiüi ittS'-ins 1111 nin^ ^JT! i»sb ry nw 

Hg st. II, 151.: Ps. 29. esf wif Ps. 28. zu einem Paare verbunden 
cet. Hitz. quoque p. 76. et Koesterus exitus horum Pss. similitudi- 
nem notaverunt. , 

29,1. ryi^iaDninibinn 
30, 13. 'Tina llÄt^ p)2b 
30, 8. V» ^"Tyrö jirnü^^n - 

Ps. 30. Psalmo 29 annexus est, quia notiones principales Ti^sa 29, 
1.2.3. 9. 30, 1 3. et t5> 29, 1 . 1 1 . 30, 8. in utroque reperiuntur. K o e s t. : 
^mPs. 29. schliesstsich.dO. durch den Ausdruck: Ehr enlied (V. 13.), 
so wie durch die siebenmalige Anrede Jehova's, welche also nicht zu- 
fällig sein kann. 



52 



30, 7. ''Y5»S inittS? ''3^51 

31, 23. ''Tönn int-as? ''is^i 

V. de hoc simili Hitz. p. 52. Cf. praeterea l^iT^btt-^b 'rt^ 1'nat 

30, 5. cum l'^Tiön-^s 'rt-nj« iianx 31, 24.; ts i'rnh^ inmash 30, 8. cum 
1^5-1 nnnan masn 31, 9.; n^is^ uiax-ba 30, 7. cum ö^is^ nuiinit-biÄ 
31,2. 

31, 23. inn-öi? ''5«i 

• 32, 5. in-1tt55 

V. de hac phrasi Hitz. p. 79. Cf. praeterea ^^5Ö "nnöa 31, 21. 
cum 'i^ "inö nriN 32, 7., liüiüi? lasi'l 31, 11. cum "^ass i^i 32, 3. et alia, 
in his consimilem horum Pss. exitum 31, 25. 32, 11. 

32, 11. (uit.j ab-'i'iü^-bs i2">3"nni ü'ip^nai ibiai nwa inaw 

33 (anon.), 1. (init.) myT^i D^p^lS 153^ 

V. Hgst. II. p. 215. 

33, 18. i'i^n'^-bi« mn^ )^:^ nsn 

34, 16. n''p^ia-bs5 nin^ ^3^5? 

Jam Hitz. sagaciter animadvertit p. 79.: Ps. XXXII. ist durch 
F. 8. ("ISIS ']'i^:> ins^^iitj m/f den beiden folgenden verbunden et p. 77.: 
Nach V. 1 8. scheint Ps. XXXIII. von dem nämlichen Verfasser her- 
zurühren^ wie Ps. 11.U. 34., vgl. Ps. 32, 8. 34, 16., indem der an allen 
drei Stellen vorkommende Gedanke das gem.einsame ähnliche 
Band ist, xcelches selbst auf ungefähre Gleichzeitigkeit und Einer- 
leiheit der Veranlassung hindeuten dürfte. Cf. praeterea '^läH '^'ittJit 
l'^nbüt 'Miü 33, 12. et 13 non-^ -Q5rt 'i^iüst 34, 9. 32, 1.; 33, 20. et 34, 
10. 11. et al., de quibus v. Hitz. p. 80. 

34, 9. nini ii5bü 

35, 5.. 6. ir\ir> ^jibtti 

V. Hgst. H. p. 237. Cf. praeterea 34, 21. l'^WaSS-^S 'naus cum 
35, 10. Mi'i^sin 'inia:ss»-^3. 

35, 27. (sub fin.) 11^2? Ülbü ^Ölnn 

36. (inscr.) ii^b wn^-'iayi ns3ttb 

Primuin exemplum habitae a coUectore inscriptionum ratio- 
nis; etenim verisiniilius arbitror, collectoremPs. 36.Psalmo 35 propter 
inscriptionis cum 35, 27. consensum subjecisse, quam propter yersus 
Ultimi Bip 1^31-K^l *rü cum 35, 5. t\rh 't\ -jj^iai similitudinem. 

36, 9. npBjm Ti3iy bn3i ^n"»! i;füra y^^'r^ 
(37, 11. (cf. 9.) mbü an-b3> iM:>jnni 
i 37, 19. i5?niü'i iiny^i ''ü'^ai 



53 



In his tantum cogitati, non dictionis siiiiilitudo ; cf. 37, 6. ('{P'i^i 
yjsttjai) cum 36, 7. (T'CJSiija— ^np'is) ; 37, 6. ni&^5 cum 36, 10. 'tiä< nxia 
et al., quibus omiiibus subest argumenti, quod hi Pss. tractant, con- 
venientia. 

37,30.40. (uit.) ia-iDin ''3..d^t5>''i..ninitt D''p'''iai ns'iTBinr - 
38,23. (uit.) ''nyiünisiK'iin^rybniüin 

Cetera similia (velut 38, 13. cf. 37, 30.; 38, 16. cf. 37, 7.; 38, 
22. cf. 37, 28.) vix in censum veniunt. 

38,14. 'T'&-ninai mb dbi?5i;y)awx ^b »-inis ''Säi 

l 39,3. n'iÄ'TTinÄbXS , 

( 39, 10. is-nnsK «b ''n'abs«5 

Cf. praeterea ''rtnirt 'h ^)> ib 38, 16. cum x'^ln -^ inihlh 39, 8. ; 
mnain 38, 15. 39, 11.; W5 38, 12. 39, 11.; 'rt "T« 38, 3. 39, 11., y. 
Hitz. p. 65 s. Koest.: An Ps. 38. schliesst sich 39. durch den Aus- 
druck des Schuldbewusstseins (V. 9. 10.) und des geduldigen Ver- 
stummens (V. 2. 3. 10.). 

39,8.. ''snx iriiip-Jitt nnyi 

40, 2. (init.) niSTi T'ilp Wp 

39, 13. ''nyiwi nim^ 'inbam wüi» 

40, 2. (init.) inj?TO yüWT . 

Vides, Ps. 40. esse tanquam responsum fidei ad preces Psalmi 39. 
Praeterea Ps. 40. una cum Ps. 39. ad Ps. 38. se adjungit, cf. 40, 14. 
(18.) cum 38, 22. 23. 

40, 5. ^asn ^^ißm 

41, 1. bn-bx b'isioü irnüK 

V. ad Ps. 1. et 2. Ceterum utrumque Ps. versus ''3St1 (40, 18. 41, 
13.) incipiens concludit; cf. praeterea '^n'ntt5< 40, 8. (11.) 41, 5.; tisön 
40, 7. 41, 12.^ 

Finis Libri Primi. 

{Ps. 42. et 41. non cohaerent^, nam siinilitudinis locorum 41, 6. 42, 11. coUector 
vix rationem habuit, cum a Ps. 42. novam seriem inchoaret.] 

PSALMI ELOHlMiei. 

42 (korah.), 12. 'w "»1ÖS5 ^nnmiün-nü 

43 (anon.), 5. '1Ä1 ^»05 '^nniinÄn-n'a 

Si hos Ps. non unum efficere, sed sejungendos esse sumimus, a 
coUectore propter exitus similitudinem copulati esse censendi sunt. 



54 



43, 2. a''iK irnbn ibnn« nip-n^b 

44, 25. isanbi 'li'iss' nswn n^non ^^ss-nüb 

Cf. praeterea littJSi 'nS5>lj nmü 44, 26. cum '^ü)&3 inninffln ha^ 43, 
42.; :3psi MSJlüJ'^ STi:4 44, 5. cum 43, 3. hiiü, 42, 9. WS''; isa'^^sni mmt 
44, 10. cum lirinst 43, 2. Hitz. p. 93.: Die Wörter nst u. ns\Ü, ««»f 
welchen Ps. 42, 10. 43, 2. abgewechselt wird, wechseln auch Ps. 4A, 
24. 25. Dieser Umstand verdient deshalb Erwähnung, weil Ps. 44. 
unmittelhar folgt. 

44. 9. nbö niis Dbis^b ^TatJi 
45, 18. i5?i DbiS'b 'Tinn^ D^^y ]S-b5^ 

Ambo koraliitici ad genus i'^Siüa pertinentes. Koest.: Ps. 45. 
bildet zu Ps. 44. den trostvoll-erfreulichen Gegensatz, quod non pro- 
babile. Dictiones ü^O et 'iS'"! blsiS?^ traditio ejusdem potestatis esse 
perhibet. 

45, 18. "53?^ nbyb inuT» Q't'ay p-by 

46, 3. (sub init.) fi^^^D-fc^b p " b ^ 

Ambo -itü3. 

46, 11. 1)"^i5n ü^ns« ta^i;^a öin« 
j 47, 8. Diinbi? V '^ ^ fr ^3 T^^ ''^ 
1 47, 9. ü'ii^^-by D^^nbi? 'ibtt 

I 47, 10. nbys 'ISTO 

Cf. praeterea npS"^ 46, 8. 12. 47, 5. ll'^lsS 46, 3. 47, 3. 

47. 10. (fin.) nbyi li/i'Q 
48, 2. (init.) -ij5tt bbntti mn'i biis 

47, 2. (init.) D^'^S^n-b^ 
49, 2. (init.) Di^yn-bD 

Queniadmodum Ps. 48. arcte cohaeret non soluni cum Ps. 47. (cf. 
praeterea ^l'iü "^^a 47, 3. cum y^ "^^ 48, 3.), verum etiam cum Ps. 46., 
cujus totum argumentum similliiiMun est (cf. 48, 2. la^^n^ü* TiS^a cum 
46, 5. ü^M^üt— i^S.'; 48, 4. aä^a^ cum 46, 12. asüja; 48, 9. mxas 'ti cum 
46, 8. 12., V. Hitz. p. 44.), sie Ps. 49. una cum Ps. 48. (cui propter 
intercedentem inter nia-lss 48, 15. et IWai 49^ n. üS^i nisa 49^ 15. 
iniaa 49, 1 8. necessitudinem subjunctus videtur) ad Ps. 47. initii si- 
militudine se adjungit. 

49 (korah.), 1. ü'^'üs>'rrb3 mjjfis^'a» 

50 (asaph.), 7. ''Ü3? n^XilÖ 

Koesterus: Mit Ps. 50. 51. hängt 4c^. zusammen durch die Idee, 
dass die wahre Weisheit nicht im Darb7'ingen äusserer Opfer bestehe 
(V. 8.), S07iderti in frommer Demuth vor Gott. At 49, 8. non sermo 
est de sacrificiis. 



55 



50,23.(14.) ''ii^wniihnat 

51 (dav.), 19. rnaiBs m"! D^'Sib« inar 

Conjuncti sunt hi Pss. propter doctrinae de sacrificio consensum. 
Bene Hitz.: Man vergleicJie die Art, wie Ps. 51, 5. schliesst, mit dem 
Schlüsse von Ps. 50, 8., die Wiederaufnahme von ö'iM^fi^ V. 16. mit 
der gleichmässigen Ps. 50, 7. Beide Pss. ferner schätzen das Opfer 
gering Ps. 50, 8 ff. 51, 18.; und der Sehnsucht nach Begnadigung Zions 
Ps. 51, 20. entspricht Ps. 50, 2. das an Klagt. 2, 15. erinnernde eh- 
rende Prädicat. 

[Ps. LH — LV. ^n^b b-iDT»-»] 

52, 9. iWü u^rb^ ti^t>^ vh 

f53, 5. li^'ij? i^b D'iinb« 

\54, 5. D'iasb d'iinb« ittttj Kb 

52, 11. (ult.) nit3-'iD '7Ä1B-^n1K 

54, 8. (penult.) 11t3-^D ^tttJ TiTilH 

Pss. 53. et 54. unaPsalnio 52. adjuncti sunt ; ille quia corruptioneni 
oiunium hominuin, quam Ps. 52. in uno eorum corruptissimo exagitat, 
universe describit ; hie quia similiter ac Ps. 52. concluditur. Simile, 
quod priiiio loco pbsuimus, commune est horum trium Pss. rinculum. 

54, 3. 4. (sui> init.) ns^Tsn ^Tbt>i\ ^isiü d^nbx 
55, 2. (init.) inbsn wrb^ na^ti^n 

"Aml)o maiaü inscripti. Koesterus: Ps. 54 — 57. sprechen 
summtlich die Gelübde der Gemeinde aus, und zioar in dem Sinne 
von Ps. 51. 52. Idem confert 55, 10. 54, 7. 

55, 7. 8. TinS pTl*!« — nS^^D iSi^ ''b '^tr^^^'ü 

56, 1. (inscr.) Ü^pTl^l thm tMH^-bV 

Insigne exemplum respectae a collectore inscriptionis , siquidem 
hoc simile eminet inter cetera similia, velut 55, 24. taT^^in, 56, 8. 1 

l^iM; 55, 24. 56, 4. mtaSH "»ss*; 55, 19. 56, 3. ta-^ni. 

[Ps. LVI-LX. DlnD)2] 

(56, 2. (init.) Ü^nbj« ^'Xln 

(57, 2. (init.) i55n W^Hb^ "»MH 

Accedit, quod hi duo Pss. omnino et argumento et dictione (relut 
vjJ^ü) 56, 2. 3. 57, 4.) simillimi sui et plane gemini sunt, v. Koest. 
p. 162., Hitz. p. 97. (Hg St. HI. p. 77.). 



56 



57, 5, D-isni nisn anist? . . nMtt« a^'xab *7ina "^üöi 

(58, 7. niJT« firö D'iniSD n^nba i^^sa itt^^sw onn 

j59, 8. Dniin'inöioainin^n 

Kursus duo Pss. ad unuia praecedentem sese adjungeiites, cf. triW 
59, 5. 57, 9.; 59, 17. 18. cum 57, 8. 10. et pxa in fine Ps. 58. cum 
■)'"iJ<iT"b5> in fine Ps. 57. Ceterum his tribus Pss. inscriptio )nnü5n~lb!!< 
bnaa ^Tib communis est. Aliter Koest.: Die Verbindung von Ps. 58. 
und 59. liegt in der Idee, dass durch Bestrafung der Gottlosen die- 
Anerkennung Gottes gemehrt werde (58, 12. 59, 14.). 

59, 17. ib-is n-i'in Di3)an ib säioü m^'^n-'^s 
60, 13. 'isi-a nity isb-nsn 

61, 4. a^i« ^isia t:?-biaia ib nona n^i'^n-^'D 

Nisi forte Ps. 60. utpote üinaa Psalmo 59 adjectus est, hi tres Pss. 
propter rersuum, quos supra posuimus, convenientiam copulati sunt. 

61, 4. "ib norttt jni'>n-''S 
1 62, 9. 15b nojiü öinbx 
(63,8. 1b inniT^ m'^^n-'^D 

Ps. 61 et 62 etiam propter t. ö^'ü ambobus in r. ultimo conmmne 
et Ps. 62 et 63 propter epipbonematis in exitu utriusque similitudinem 
(62, 13. inüjsas \!;'^s<^ D^iun nm-^S; 63, 12. T^"''^^''"' "'S "i^öi 13) con- 
juncti esse possunt. At multo certius est, Pss. 62. et 63. conjunctim 
cum Ps. 61. copulatos esse, cujus est Ps. 63. ('^^»in 61, 7. 63, 12.) 
omni ex parte simillimus, Koester p. 181. fSotcohl in der Sehnsucht 
^ nach dem Heiligthum, als in der Ei'tcähnung des Königs schliesst sich 
j Ps. 63 an 61), Hgst. III, 160. et inprimis Hitz. p. 104. infra. Cete- 
rum etiam 62, 12. 60, 8. 1S1 ü^Mi»» conferendi sunt. 

63, 12. (uit.) in ys»3n-bD bbnni üinbi^n rittffiii ib-nni 
64, 11. (uit.) nb-i"ii!öi-b3 ibbnnii ninia p^is ira»'» 

Hitz. p. 101.: Ps. LXIII. schliesst gleicherweise, wie Ps. 64. 
mit Parallelisirung von 3 naiü u. ^^rtnn, so dass sofort sich Vermu- 
' thung e7'hebt der Identität des Verf. beider. Koesterus: das Fest- 
halten an Jehova wird Ps. 63. als ein Segen für Verbannte, Ps. 64. 
als ein Segen für Ve? folgte gepriesen. 

64, 11. (fin.) ■ nb-i-iw-bD ibbnmii • 

65, 14. (fin.) ' ,■, ■ 1'T'»'^"5l» 1»2?1"llni 
Cf. praeterea siK^i^n 64, 10. 65, 9. 



57 



[Ps. LXV — LXVm. 1^1» nittT» J 

65 (dav-), 2. nnrDbtti ^bl 

66 (anon.), 13. '»I^S^Vob»» 

Nisi forte Ps. 66. ad Ps. 65. propter initii (^iS^^liij cum fine hujus 
^tSSlirV') conTenientiam accessit. QuemadmodmaPs. 63. adPsaLtni65. 
partem prioreni refertur, sie Ps. 67. ad ejus partem posteriorem. ■ -* 

66, 20. (ui^' D-iiniÄ "^ra 

(67 (anon.^, 8. (ult.) D'inbs 1531^"' 
(68 (da;v,), 36. (ult.) Ü^TÖiH Tl^lS 

Cf. praeterea 67, 8. cum 66, 4. püSris ; 68, 4. cum 67, 5. inaü3% 
et quod attinet ad copulationem Ps. 68. cum 66. : 68, 6. 66, 6. nirtx 
«"»IS; 68, 5. 66, 2.iaüJ l'nat. Berie Koesterus; 68, 2. beginnt mit 
einer priesterlichen Formel, wie 67, 2. Hier wie dort wird die Be- 
kehrung der Heiden gehofft. Ps. -66. geht ebenso vom Auszuge aus 
Aegypten auf die Befreiung aus dem Exil über; 66, 7. wie 68, 7. 
keissen die Feinde ü*<")^lö; auchGG, 3. 12. stimmt genau zu 68, 7. 30. 

68,11. na-iaw*' itTin 

69, 36. 37. (fin.) nS-ISDI»'' 153» ''nrii^i . . . d© ini»ii . 

Si recte judicamus, propter horum. locorum convenientiam hos 
Pss. conjunctos esse, simul apparet, quomodo collector ^nin 68, 11. 
intellexerit: de ecciesia s. communione nonien Dei diligentium. 

69,30. SKID'T'S:? ''SKI 

70, 6. "iiinKi "li:? 'liKi 

Cf. praeterea y^'iSp'sa 69, 7. 70, 5. ; irtaUJi 69, 33. 70, 5. 

70 (dav.), 2. rmyn ''iriryb tv\ir^ 

71 (anon.), 12. nOTl '^tlM^b "^Tt» 

Cf. praeterea 71, 24. (fin.) "»ms-n iiüpS5a l^sn-iS IttJa-ia cum 70, 3. 
"111)55 nttjpna i>ns»Tii ".Wäi. 

7i, 2. 15. 16. 19. 24. (ult.) ^np12 
72, 1. (init.) TnpIS 

Finis Libri Secundi. 

(Pss. 73 et 72 naila similitudine cohaei'ent). 
[Pss. asaphici LXXIII— LXXXffl.] 

73, 18. niMiö5a!3 üT\bm 

74, 3. niii nii^^^a^ '^-sas^s rjü'^in 

Hitz. p. 124 s.: 2)«ss t?0OT Verf. desPs. 73^ «mcä P«. LXXIV. 
gedichtetsei, gründe ich hauptsächlich auf das Wort nifitiaa . . welches 



58 



die Last dieser Hypothese darum allein schon tragen kann, weil die 
beiden Pss. unmittelbar beisammenstehen. Zu Hälfe kommt ihm dT'rt'^S 

73, 14. 74, 22. Quae quidem adducinius, non argumentationeni pro- 
bantes, sed ut documento sint, rerum esse id qnoA asserimus, collecto- 
reni similia siaiilibus junxisse. Ceterum cf. ^üJ'ipa 74, 7. et 'bi<"''lSia"^3 

74, 8. cum ^iK-^W-ipa-^i^ 73, 17. 

74, 22. ^11-1 ina'^i w^rbm niäp 

75, 3. -jBttJK a^^ffi'i'a ^5x n^i^ nps-iD 

Si Pss. 74 et 75 bis vr. concatenati sunt, Ps. 75. est instar re- 
sponsi divini ad Ps. 74. Quod 74, 21. ut futurum sistitur )'\^^i<'\ "^SS 
-jttü) lb^ln% id75,2.'^aiü äl'^pl ISinih ut praesens peragitur. Hos Pss. eo 
modo cohaerere rerisimilius est, quam oculos coUectoris in in3ian"bN 
74, 23. cf. !nnü5h~b!Ä 75, 1. defixos fuisse vel, id quod majorem yeri 
speciemhabet,Ps.75. cum74.ad73.referri,cujustini: ö'^hiiK K^'^p iDHI 
■^iniax^a-^s "iSöl5 . . aia '■^h ipsius initium '^'^nijjt^SS i'nSts *^affii ai'npi con- 
cinit, cf. m5^p tai^a^ ^»i'nn-^JÄ 75, 6. cum iisit a^-naa 73^ g. 

75, 3. 4. n''a'a5''-b3^ pi« D'iätti s tsawii d'^nw'^'sa ^2x 
76, 9. snüpisi ns«^'! pi« i'i^ ny^tcn ü'^^iö^ 

Cf. praeterea t3%'n^X aSüJa^ Dipn 76, 10. cum '0S\ü ö^in^x i5 75, 8.; 
SpS>i 'in^K 76, 7. 75, 10. Hitz. p. 129.: Den pi<-^5>üJ'n ^5 75, 9, ge- 
genüber treten 76, 10. p&5~i*i3S~b5 auf; und wie 75, 3. 8., so erhebt 
sich 76, 9. 10. Jehova zum Gerichte. Auch hat 76 j 9. mit 75, 4. et- 
welche Aehnlichkeit cet. Ambo 'i'^iü vjöit^ ^*iata inscripti. 

76, 2. 1^10 biia bi^nra'in a'inbb« n^irv^a 5>'ti5 

77, 14. D^nbifts bi'ra bK-'iÄ ^d^i in^pn ü^nb« 

76, 9. ntDpiöi rii^'T« pK 

77, 19. pxn wnsni nran 

Ps. 77. propter cognationem potissimum w. 16 — 21. cum argu- 
mento Ps. 76. buic subjectus est, cf. H^ö trws hi^Ti nn« 77, 15. cum 

hin&4 ^lisi 75,6. nr\i< K-na hm 75, 8., ta-^aiüa 75,9. cum bT»^'" 77, 18. et al. 

77, 2. (init.) ibj< 'J''T«ni 

78, 1. (init.) ^W TS^1^r\ 

77, 21. (fin.) pnsi STÖÄ T^n l^W fSSD ii'ini 

78, 72. (fin.) üns'' i'iaD himrüi iMb tsriD DS^n^i 

Hitz. p. 131. : Ps. LXXVIII. schliesst sich an die zweite Hälfte 
von Ps. 77. an, und wie Jener V.2. Gott, so bittet er V. 1. das Volk 
aufzuhorchen. Vermuthlich hat er mit seinem Vorgänger Einen Verf.; 
was zu glauben nicht blos ^S!t-'^V>^55a V. 7. gegenüber von iTi-i^^Sa 77, 12. 
einlädt. Koesterus: Ps. 77. u. 78. hängen genau zusammen, denn 



59 



beide erzählen die Geschichte der Nation in paränetischer Absicht 
und plötzlich abbrechend; Ps. 77. aber schliesst mit dem Auszuge 
aus Aegypten, von welchem Ps. 78. ausgeht. 

78, 71. (sub fin.) imbins b«niö''ai iiay apy»! niy'nb 
79, 1. (init.) imbnia ü^ia ixa 

79, 13. (fin.) '7in*«S'"nü lixry Ta:? I5n5«i 

79, 13. (fin.) in'i5?n)a -^«si Taj? linas^i 

80, 2. (init.) flOT' "Ji^SD Sffi . . bK-niC W^ 

" Cf. praeterea 80, 7. 1»b-1ÄS^'i IS'^a'^lü^l laiasiüi lila Isa'^Tüin cum 

79, 4. la^imsisö^ öbpi asb laiaäfflb na^n tiiin. Sic et Koest. 

80.9. yiöriDiisiQtt'jöa 

81. 11. D'^nstt v^b^ü ^bs^ian 

Cf. praeterea 81, 6. laüJ ftiöinin nin5> cum 80, inscr. nilS et y. 2. 
ftlöl"". Hitz. p. 135.: u4ms der Erwähnung Josephs (81, 6.), wo man 
Jakob erwarten sollte, lässt sich vielleicht auf Identität des Dichters 
mit dem von Ps. 77, 16. 80, 2. 3. schliessen. Koester.: Ps. 79 bis 81. 
sind verknüpft durch die schon Ps. 74. 77. 78. angedeutete Idee Israels 
als einer L ieblings-Heerde Jehova's: aus dieser Idee wird Ps. 79. 

80. Trost in der gegenwärtigen Noth, undPs. 81. Ermahnung für die 
Zukunft abgeleitet. 

81. 12. Dninis5!'i^a isb^ üab nin^'^toi innbtjxi 
, 82,5. iDbnn'^ rjsTDna is^^ni »bi ly'Ti s5b 

Nisi potius hi Pss. propterea compositi sunt, quia in utroque 81, 
7 SS. 82, 2 SS. Deus^ipse verba faciens (illic ad Israelem, hie ad ejus 
principes) sistitur. ^ 

82. 1. (init.) bis-rrij^a n^i a^nb» 

83. 2. (init.) b^ üpwn-bi5i.. '^b-ittTbi«, D'inb» 
82, 8. (fin.) D'^iÄn-bDi bnsn mihk-^d 
83, 19. (fin.) pj^n-bs-bs' )^'^b:p . . nn»-''3 

83,2. 'ib-'ittTbs D'inb« 

84. 10. tanini n'^nbi« sii«^ 

Ps. 84. in altera korahiticorum caterra unus elohimicus est, qui 
ea ipsa de causa ceteris anteponendus erat, ut cum asapMcis, qui om- 
nes elohimici sunt, conjungeretur. Ceterum cf. Süjn-ibnsta 84,11. cuni 

t=^bxsaTüii bi-iit h^in&i 83, 7. 

[Finis Psalmorum elohimicoriim.] 



60 



84, i2.(penuit.) aita-ystt'i Kb nitii )r\^ tisdi )n 
85, 13. (penuit.) aiüiH 'jn'' nisT^-m 

85 (korah.), 8. lÄ tun ^yÄ^ii ^lon Hin'' i5«nn 

86 (dav.), 1 1 . IDII ITOT^ ^ 5*1 1 n 
86, 16. ^nal?!^ -IW n5ln 

Cf. praeterea 86, 15. naxi IDrca^l cum 85, II. lüJa&S naxr^Oh. 

86, 9. 151X Tissb iinrrtDii ii«in'i n'iw im ö^t^rbs 

87, 4. ly-Tib bani ani "TiDT» 

86, 1. (init.) "'S« piai^i ''sy 13 "^m^ ffirT^-ntan 

(88, 3. (sub init.) ^tlTib '^iTS Hün 

(88,16. iy3ü if WiK "lis^ 

Ergo Ps. 87. et 88. una ad Ps. 86. referendi; Ps. 87. ad vatici- 
nium de conversione gentium 86, 9., Ps. 88. ad Psalmi 86. querelas se 
adjungit. Nam Ps. 86. ralde propinquam cum Ps. 88. cognationem 
habet, cf. ni'^nnn nin 88, 8. cum fT^nnn ins^a 86, 13, et alia, de qui- 
bus V. Hitz. p. 143. Ceterum Ps. 87. "i"!^ -iTOta mp-'isa^, Ps. 88. 
n^p-^sab iiata Tiiü inscriptus. 

88. (inscr.) '^nit^n p^nb b^aütt 

89. (inscr.) 'itiiti^n in^^^b b'iattJ'a 

Haec inscriptionum utriusque Ps. aequalitas causae satis erat ad 
hos duos Pss. conjungendos , qui praeterea eo dÜFerunt, quod auctor 
Ps. 88. suanuaet ipsius miseriam, auctor Ps. 89. populi sui calamita- 
tem conqueritur. Ps. 88. totus elegicus, Ps. 89. partim hymnicus (et 
ita quidem, ut non aptus sit ad Ps. 88. pertexendum), partim elegicus 
est. Dubito igitur, an similia, relut 88, 2. ''msiü'' ^'^^X 'n cf. 89, 27.; 
88, 11 — 13. cf. 89, 48. 49. ansam dederint ad eos Ps. conjungendos, 
quae est Koesteri sententia; quamquam id ipsum non pernego, modo 
ne cum Hg st. eos Psalmos in unum confundas. 

Finis Libri Tertii. 
[Ps. 90 et 89 non cohaerent *)]. 

90 (mos.), 15. (sub fin.) l^b^S T^IS^-b« ftK*^"' 

91 (anon.), 16 (fin.) '»nyitt'ia *in«ixi 

Cf. praeterea IW^niüX 91, 16. cum I55»att3 90, 14.; "^öna 'n nni< "^'d 
-j3l5)a naüj )'\'-^}>'S 91, 9. cum inn» -jiSJa 90, 1. (Hitz. p. 155.). 



*) Aliter Koest. : Der Ps. 90. gt'eht einen Cotnmentar zu 89, 48.: zu wel- 
chem Nic/ils Aast du geschaffen die Mensc/tenkifider. 



61 

91.1. (init.) p'ibynnoaaiß^ 

92. 2. (init.) p^b:? TöWb -nÄtbi 

Cf. 92, 12. '''Tuaa ''3'<5> aani cum 91, 8. ma^ttJi aian ^^i^sa p-n 
nx^n b'»5>ttJ^ (Hgst. IV, 1. p. 10.). 

92, 9. mn'' dbi:?b dTi» nnj^i 
93, 4. wn^i D^^i^aa t^i« 

Egregie Hi tz. p. 156.: In nuce ist Ps. XCIII. bereits im neun- 
ten V. des vorhergehenden enthalten, cui adstipulatur Hgst. IV, 1. 
p. 16 s. Ceterum Ps. 93, 5. fin. 0''»'' "-p,»^ simul refertur ad Ps. 91, 16. 

93. 1 . tDsb n 1 « 5 ibtt nini 

94.2. ■ n'isä-b5?bi»an'oin 

Aliter Ko est. : Der Wendepunkt des Ps. 94. liegt in dem Preise 
der Offenbarung V. 12., welcher sich an 93, 5. ansohliesst. Simul Ps. 
94 ad 92 refertur, cf. 94, 8. b'i^^tss— Q-^^sa cum 92, 7., et Ps. 92—94. 
insignes sunt figura anadiplosis, yelut 92, 10. inSii"'^^ "n l^'^'^'^ han *i3 
iiSKi -jia'ijÄ; 93,3. ta^ip n-rnins isiüs "n ni^na litttsb; 94,3. '^na-is 
it^si b^siün ina-is 'in üis'üj'i; 94, 23. lairtiü^ 'n öniaai bniasi ünsiai : 
quae quidem eorum Pss. proprietas collectorem certo non latuit (Hitz. 
p. 5G., Hgst. IV, 1. p. 17. 24. 84.). 

94, 22. (sub fin.) ^XäTVß *l 1 Ä b ^nbxi 

95, 1. WW-i niSb 5'''"Ü 

95, 3. d^nb^-bD-bS' bi'iä iveü msri biiii b« ^d 

96, 4. d'^nbÄ-bo-by xin xtid ^ij» bbnüi nin^ bi^r^'s 

96, 10. 1 1 . isbüi d'^n d»n'' ynKsi bani d^ttiün inü»'' . . ib» nw 
1 97, 1. X D'^an d'i'^i« inttwi f'ixin b^n Tbü nin^ 

\98, 6. 7. nn "iiwi bnn li^büi d'^n d»^*' : nin*' ib^n ''isb 

Primo adspectu apparet , intimam inter lios Pss. intercedere ne- 
cessitudinem et non solum Ps. 97. (cf. praeterea 97, 9. "^S> hi^i'3 ixa 
ü''n^6«-^3 cum 96, 4. 95, 3.), sed etiam Ps. 98. referri ad Ps. 96., qüo- 
cum et initium et exitus ipsius ad verbum consentit. 

- 98, 6. 7. d'iin ds?^'' ! nin-i ib^n ^aab 

99, 1. u^^'s My\^ ibtt hin'' 

98, 4. pxn-b^ ninib w^^in 

100, 1. psn-bs i^^rs'b 'W'»^n 

Vides, Pss. 99. et 100. antiexos esse ad Ps. 98, sed non ad eundeni 
ejus locum. Ceterum cf. 99,4. Mp'iS'i a&;üa dTnia-ia cum 98, 9.; 100, 5. 



62 



ins'iafit .. iT&n cum 98, 3.; 100 fiii. 'n arj-'^s cum 99 fin. "n fflinp-is. 
V. dePss. 91 — 100 unum cyclum conficientibus Hgst.lV, l.p. 83 — 85. 

100 (anon.), 5. 11 ÖO übl$b 

101 (dav.), 1. n^l'iffiK ÜÖlBÜ'l-'lorj 

100, 2. na^a i^i&b ii$n 

101, 2. ^ba Klan ''na 

Appropinquationi ecclesiae ad Jehovam Ps. 100. respondet Dei 
ad vatem appropinquatio Ps. 101. AliterKoest.: DiePss. 101 — 104. 
sind veröunden durch die Idee de?' unv €7' gänglichen Gnade Got- 
tes, rectequefortasse: 101, 1. schliesst sich an das Ende des Ps. 100. 

101, 7. (sub fin.) li^y IMb 'JIS''"»^ 

102, 29. (fin.) -JIS^ l^iSb D^-in 

Cf. quoque 102, 2. Stisn ^^ix '^mSJ^Tül cum 101, 2. i^i* fi^l^n ''nsa. 

102 (anon.), 13. (med.) 'JI'iS Dnm Dlptl nn^l 

103 (dar.), 14. (med.) 'Tii«1''-b:> mü^ üm 0^31-^5? nK DJTlD 

Cf. praeterea 103, 15. cum 102, 5. 12.; 103, 17. cum 102, 13. 
28. 29.; 103, 22. l^^üJäsa cum 102, 26. et al. 

103, init. et fin. r!in^-|nfi5 ''tÖSS "i^^a 

1 104. init et fin. rT^lbbn niMi-Jn« '«1D3D3 ''D-Q 

1 105. init, iiin ; fin. n^'ibbn 

' 106. init. "viin n^ nbbn 

Ps. 104. materiam laudis desumit ex historia creationis, Ps. 105. 
ex historia Patriarcliarum et Israelis, Ps. 106. ex historia Israelis inde 
ab liberatione ex Aegypto, ita ut hi tres Pss., quorum Ps. 103. quasi 
prologus est, trilogiam efficiant quodammodo chrouologice dispositam. 
Hgst. IV, 1. p. 126.: Die Versetzung der david. Pss. 101 — 103. von 
ihrer natürlichen Stelle in der Sammlung der Pss. Davids erklärt sich 
nur daraus, dass die Sammler an sie hier Gleichartiges aus spä- 
terer Zeit anschliessen wollten, cf. p. 166. 

Finis Libri quarti. 
[Ps. 106 et 107 arctissime cohaerent]. 

106. init. IIDH nbl»b "iD il-Ü-^D niJT'b IIW 

107, 1. (8. 15. 21. 31.) r^m übiyb.13 ait3-i3 JTin''!3 iiin 

Ps. 107. steht in naher Bez. z. Ps. 106. Auf diesen weist schon 
die Gleichheit des Anfanges zurück. Was 1 06, 47. g ew uns cht wurde, 
dafür wird 107, 3. gedankt. Der Preis des Herrn, der in Ps. 106, 



63 



47. im,' Fall der gewährten Erlösung verheissen W07'den, wird ihm hier 
nach gewährter dargebracht, Hgst. IV, 1. p. 188 s. 

107 (anon.), 1. "Tiöin übi2>b ''D sita-'is n\r&> iTin 

108 (dar.), 4. '5. X^^r\ d'^ÜW-by» bl'ir''3 • • niJT» D^ÄS'n I^TIÄ 

Ps. 108, 4. 5. est instar responsionis ejusqüe amplificantis (cf. 107, 
31. 32.) ad Ps. 107, 1. 

108, 4. D'i'öÄbn ^"itttsi nin*' d'^^ya iii« 

109, 30. (sub iin.) libbn« d^ii ^inai ^sa nxü nin^ fTTix 

109, 31. (fin.) -j^^ni? 'jitt'ib ^"ay-^D 

fllO, 1. (init.) ''^''Ü'ib ai» 

(110,5. '75''Ä^-by ''S^«.. 

Insigne exempluin duoruin Pss. propter externam quandani et 
fortuitam siniilitudinem connexoruni. Aliter quideni Koest.: Ps. 
108 — 110. hängen zusammen durch die Idee des Messias als Besie- 
gers der Feinde: Ps. 108. ist die Sieges-Hoffnung, 109. die Anklage 
der Feinde, u. 110. die Schilderung des Messianischen Sieges selbst. 

110(dav.), 6. (cf. lö) d 115a '}''"$'« 

111 (anon.), 6. d^'iÄ inbnä dnb nnb 

Cf. h^Ü 111, 9. cum n^iy 1 10, 2. ; ti^13>^ 111, 9. (8.) cum 110, 4. 
Recte Hgst. IV, 1. p. 261.: Als Mittelpunkt des Ps. 111. muss V. 6. 
betrachtet tcerden. 

[Ps. CXI— cxm. ST' ibbn] 

111, 3. 10. n»b ni»5> (inbnni) imp'isi 
112, 3. 'is^b in^!oy impnsi 

Recte Hgst. IV, 1. p. 267.: Ps. 112. schliesst sich unmittelbar 
an den letzten V. des vorigen an und kann als Commentar zu diesem 
betrachtet werden. In V. 3. 4. 8. stellt er sich zu ihm in wörtliche 
Beziehung mit sinniger Umbiegung des Sinnes, et aeque recte Hitz. 
p. 182.: Ps. 111. preist im Kreise der f^tt)"^ die Herrlichkeit, Macht 
und Gnade Jehova's, Ps. 112. die daraus fliessende Herrlichkeit und 
Glückseligkeit der Jehovaverehrer, der b''Ttü'^ (VV. 2. 4.^. 

112, 1. n^i ibbSH - 

113. init. et fin. ni ibbST» 

Cf. r^-yn 113, 2. cum rj'jb'; 112, 2. Recte Hgst. IV, 1. p. 259.: 
Während Ps. 1 1 1. m. 1 12. das Halleluja nur zu Anfang, hat Ps. 113. 



64 



dasselbe zu Anfang und zu Ende u. kündigt sich dadurch als den zu- 
sammenfassenden Schluss der Trilogie 111 — 113. an. Nos rero si- 
mul explicaviuius, curPs. lll.praecedat, 1 12. sequatur, non vice versa. 

113,5—9. ^nisä-an, '^b'i&»Än, •'^Q'ipü, in'iünnb, ''a''»itt 
114,8. iD&nn 

Bene Hitz. p. 182.: Ps. 112. feiert die Allmacht Jehova's über- 
haupt, 114. ihre ßethätigung in einem geschichtlichen Ereigniss. At 
pro certo sumi non potest, propterea hos Pss. connexos esse ; nos potius 
Chirek compaginis in utroque Ps. aequaliter usitatum copulatio- 
nis ansani (non per semet ipsum ejusdem auctoris indicium) esse exi- 
stimanius. 

114. 1. np:s>^ n^a 

115, 12. priü rr^n-ni? . . "^tsTm^^ min-ni« 

Sinml recte Hitz. p. 183.; Durch V. 18. hängt Ps. 115. mit 
1 13, 2. zusammen. 

115. 1. in^ij-byi i^on-b2? "iinD p '^'niob'^'D 15b «b 

115. 18. (fin.) rr^-ibbn 

116, 4. 13. K'^pK n^TP Dwni 

116. 19. (fin.) n-'-ibbr; 

1 1 7. 2. JTi-ibbn öbiS'b run^ - n a s iin n 

Vides, Pss. 115 — 117 instar trifolü esse et, quemadmodum. Ps. 
116. refertur ad Psahni 115. initium, sie Ps. 117. referri simuladejns 
initium ac fineni, quare aptissimus erat ad horiim trium Pss. ordinem 
concludendum. 

117.2. inon i5iby -naa -'S 

118,1.29. I^DH üblS'b ^D 

K o e s t. : Ps. 111 — 117., eine heilige Siebenzahl von Lobgesängen 
ähnlicher Form (alle, ausser 1 14, mit HallelufaJ, schliessen sich rück- 
wärts an die glänzende Feier des Messianischen Sieges Ps. 110, vor- 
wärts an das Dankgebet Ps. 118. 

118,26. nitTi n^aü üDiÄ^a nin-' Diün «nn "iTia 
1 19, 1. nirr» mrü d^'DbJin t-i"j lü'^ttn ^'wm 

Hgst. IV. 1. p. 312 s. : Im Einzelnen finden sich mit Ps. 111 — 
118. eine Anzahl naher Berührungen, cf. 119, 7. "jTiSt cum 118, 21. 
28.; 119, 12. -yrö. cum 118, 26. Est vero Ps. 119. Psalmo 118. sub- 
junctus vel propter cogitati versuum, quos supra posuimus, convenien- 



65 



tiam, Tel propter indolem gnonücam eoriun conunnneiu. Nam nihili 
est quod Koest. ait: Ps. 118. wird Jehova gepriesen wegen seines 
Tempels und seiner Feste, 119 wegen seines Gesetzes. 

119, 169—176. 'i3bi3iin, '»nBIÖ, ''iWb, "«»ÖS 

120. r.b'isrj , nsü , iittJb , ''»S3 -^ 

Haec similia mere fortuita esse fatemur , sed collectorem iinpu- 
lisse arbitramuT, ut Ps. 120. inter Pss. graduum primo loco poneret et 
Ps. 119 subjungeret, nisi probabilius habeas, conditionem poetae simi- 
lem 119, 176 et 120, 5. expressam eorum Pss. vinculum esse. 

PSALMI GRADUUM. 

120, 1. ins^p *b nrosn srin^'-bs 

121. 1. 2. i^'Ti-^ D3>tt ''"iw..n^"inn-bx 15'':? «to» 

Ps. 121 est tanquam responsum leniens querelas Psabni 120. 

121 (anon.), 3. ^bai tSIttb 1^T\^-^^ 

122 (dar.), 2. D'^biD'i-i"^ i'i-i^iön irbä^ r^r\ m^^w 

122,9. isinbi« mni-n*«! iJ?ttb 

123. 2. i3^nbi5 n^rr^-bK li'^r» p 

123 (anon.), 4. 131DS5 flb-inyni» M^ 

124 (dav.), 4. 151003-^3? IS:? nbns 

Pss. 120 — 124. caterva sunt multiplici nexu inter se jugata, cf. ' 
Dibiül22,6— 8.cuml20,6.7.; 123,l.cunil21,1.2.; 124, 8. cum 121,2. 

124, 1. bfij'n»'» »i-^»»'' 
125, 5. b^nia'i-by Dibw 

Cf. Ps. 128. 129., qui eorundein verborum vinculb, sed vice versa 
colligati sunt. 

125, 1. "ji^s-^ns 

126, 1. "jT^s: m^lö-mi« 

Ceterum impletio spei 125,3. expressae argumentum est Ps. 126., 
et voto 125, 4. respondet votum 126, 4. 

126 (anon.), 1. d'^ttbns 15''->!n 

127 (salom.), 2. X51» "TTi^ib "JiTi p 

127, 5. laan ''"iw» 

128, 1. nin'' K^i-bD '»-iwx 

5 



66 



Cf. Pss. 40. 41. eodem vinculo connexos. Ceterum bene Hitz. 
p. 195.: Wenn Ps. CXXVIL Kindersegen als eine Belohnung, als 
eitle Gnade Gottes preist : so lehrt das folgende Gedicht, beglückt mit 
solcher Gnade werde der Verehrer Jehova's. Aliter Koest. p. 410. 

128, G. bK'11ö''-b5:' Dlbü . . 

129, 1. bxnüi xrTaxi 

Cf. Pss. 124. 125. et sententiani nostr.am de causa connexionis 
horuiu Pss. conflrmari videLis. 

129,1. bi^mß'i i^rn-ai^^ 

130,7. nin^-bx bi?niai bm 

130 (anon.), 7. nin^-biJ bi^'^tt)'' bm 

.131 (dar.), 3. !Tl!T»-bi« bfi5^tt5'i btV^ 

131, 1. "mb nnbj^.ttn ^^m 

132 (anon.), 1. iMii^-bs ni? 'Tiib nin^-hsT 

Ps. 131. deniissumethuinileniDavidis animum, cüi preces Ps. 132. 
innituntur, speculi instar repraesentat. 

132, 17. (sul) fin.) ninb pi? r\^1äm Cllö 

133 (dav.), 3. (fin.) ns'ian-ni? nirri ms dtü -id 

133, 1. (init.) TOH 

134 (anon.), 1. (init.) nsn 

133, 3. (fin.) riDinn-ni« nim ms d» ^a 

134, 3. (fin.) X\'^Tß mn*^ IDIS'^ 

Psabnus, qui Psalmos graduum concluderet, aptior quam Ps. 134. 
non poterat inveniri, cf. Q'^naSh 134, 1. cum 122,2.; 1»W 134,2. cum 
121, 1. 123, 1.; 134, 3« cum 128, 5.; 134, 3* cum 121, 2. 124, 8. 
Koest.: Ps. 132 — 134 hängen zusammen durch die rühmende Er- 
wähnung Zions. 

Finis Psalinornm Graduiiin. 

134, 1. 'w mm ''lay-bD mni-ni« id^s 

135, 1. 2. 'w nim ^my ibbn mm D»-nK ibbn 

Quemadmodum initium, sie finis horum Pss. sibi mutuo re- 
spondet. 

135,3. mm iTü-iD m-ibbn 
136, 1. irj-'iD mn-'b iiin 



67 



Omnino gemini sunt hi Pss. antiphonici atque unus ad alterius 
exemplar factus Ko est. p. 427., Hit.z. p. 202.: TVie sein Vorgänger^ 
80 feiert auch Ps. CXXXVI. Jehova als den Allmächtigen aus der 
Natur sowohl, wie aus der Urgeschichte des Volkes, u. trifft in ein- 
zelnen Zügen der Schilderung völlig mit ihm zusammen, vgl. F. 17 — 
22, mitPs. 135, 10—12. * 

•136,- 23. -■ 15b nDnsbsiomü 

137, 7. D'ibiDi^'» nr>t^ia aii« "»iib nini nbt 

137 (anpn.), 4. ffln'!-*!''»-!!« ^''tSa l^b? 

138 (dar.), 5. ni!T' ''3^'in 1^11Ö''1 

• 138, 6. 5?^'i'ip5m'attim:3Äiinxn''b£nöinin''-ü"j'iD "' 
139,2. pin^tt^S'nbninis'i'aipi''nni»n»iinn« 

. Cf. y^'a'^ 'istnxm 139, 10. cum y^^ Wiüini 138, 7., V. Hitz. 
p. 204. "(ubi inter talia dicit: Ps. C XXXIX. eignet sich dazu, von sei- 
nem Vorgänger eine selbstständige Fortsetzung zu MldenJ. ■ Egregie 
Koest.: Durch den Preis göttlicher Allwissenheit hängt Ps. 138 mit 
139 zusammen. ~~ 

139, 14. ^KH na^ri'' "ittüsST T^S'» tDiKböi . . . ^d bs' ^^1S5 
140, 13.- ü^iä^ni« t3&iöü''55' )'^1 nin^i twiP^-^:^ ^n^n'^ 

-140,-7. "liwin bip nin'' ffi^'ri^n ■ 

141. 1. . . "»bip ni^'T^^n 

142.2. pnnx nisTi-bic ibip 
143,1. ''5i5nin-bs{ naiTi^n. 

Non solum , his vv. , sed multis iisque arctissimis propinquitätis 
vinculis hi quatuor Pss. conjuncti sunt, cf. 140, 5. 5>'ai i^"»a "^aiattJ cum 

141, 9. na i^Tia '^a^iaW; 140, 6. "^i ns . . l5ao cum 141, 9. "'h ittJp'i hs, 

142, 4. '■^h na I5aa; 140, 6. üiiüpa cum 141, 9. niTüpa; 142, 7. ''5^'>sn 
''a^iM cum 143, 9. ^S^l5<a -is^^ari; 142,4. -^m^ "^^S Sqasnini cum 143,4. 
ihl^ ''^5> ejaSTiril; 142, 8. ''üJSS ^ätsaa nx'iairT cum 143, 12. STisa K'^isin 
"ȟsai, unde id quod Ps. 142. per imaginem dicit explicatur. Hitz. 
praeterea confert 140, 10. et 141, 6.; 140, 3. et 141, 5. ni5>^; 140 
ult. et 142 ult.; 142, 4. "pi^i^ 1t n^i&^a et 143, 8. "j^!* ir-]^n. Ex his 
Omnibus apparet, cur coUector hos Pss. copulaverit et simul cur eos 
hoc, non alio inter sese ordine coUocaverit. Bene Hitz. p. 206.: Alle 
vier Pss. erscheinen durch die sprachlichen Aehnlichkeiten der Stel- 
len Ps. 140, 7. 141, 1. 142, 2. 143, 1. äusserlich verbunden, et: Wie 



68 



der Dichter Ps. 142, 4. klagt: Ti in i^5> Clta S nn, so auch Ps. CXLIII. 
V. 4.; in demselben Stadium des Psalms wird derselbe Gemüths- 
zustand gezeichnet genau mit denselben Worten, et: Der Dichter 
fleht Ps. 142, 8. ''fflsa nsöasa rt^iain, gleicherweise Ps. 143, 11. 
1ÜJÖ5 iTnsa üf^Sim: durch welche Parallele zugleich sich jenes läöa 
dahin erläutert, dass es bildlich von Bedrängniss zu verstehen sei. 

143, 12. (fin.) cf. 2. ^isy 13« "'S 

144, 10. "nas^ "lim« nsi&n 

Cf. praeterea ^ai'^srt 143, 9. 144, 8. 11.; '»n'^öS "^^bit 143, 9. cum 

''D'itjn la 144, 2. 

144 init. nini TTia 
145, 1. 'lyi Dbi3>b Tat? nanaxi 

145 fin. lüip öö 'iiön-biD Tii''i 

Koest.: Ps. 144 — 150. bilden eine heilige Siebenzahl von Lob- 
gesungen zum Beschluss u. zwar schildern die 4 ersten Gottes Wohl- 
thaten, die 3 letzten den ihm gebührenden Preis. 

145 (dav.), 14. Ö''JDl&Dn-b3b t\^M^ 

146 (anon.), 8. Qi&'l&D Sjpt nifT^ 

Cf. praeterea n^^ini* 145, 2. 146, 2. "laiü 145, 15. 146, 5. (Hitz. 
p. 212.). 

[Ps. CXLVI— CL. n'' ibbtl] 

n46, 9. nisi nittbxi öiin'i 

\l47, 6. niST» Ü'iW ^113?» 

Vides, Pss. 146. 147. prorsus eadem ratione connexos esse, qua 
Pss. 145. 146. Cf. insuper T^^S y^Th^ 146, 10. 147, 12.; 'i^^n 146, 1. 
147, 12., trnde hos Pss. omnino gemellos esse apparet. Hitz. confert 
etiani 145, 15. 16. 146, 7. 147, 14. 

147, 16—18. DOÜ-'1 1"in^ nblO'' — ^iZ'Sa SbtD "JW^ 

148, 8. 1-111 nio» ni:?D rvt\ -iita'^pi ab» i-üi Wi« 

Cf. praeterea ii^Min 147, 1. 148, 14. et omnino versus Ultimos 
horum Pss. , qui mutuo sibi respondent. 

148, 14. (uit.) i^TiDin bsb nbnn 

149, 9. (uit.) i^i^iDn-bsb xin n-jn 



69 



149, 3. sina bitraa law ibbtr» 

150, 4. birjüai qnn isTibbn 

Koest.: i)er Schluss des Psalters fordert Alles (148.) und be- 
sonders Israel (149.) auf, Jekova zu preisen, und zwar mit allet^In- 
strumenten (150). 

Postquam. onuies Psalmos ad postreuium usque percensuinius eos- 
que omnes lege analogiae relut serie inter sese cohaerere probayimus, 
in couspectu est, quam, yario multiplicique modo collector legem istam 
ad Psalmos connectendos adhibuerit. Vides enim 

1) plerumque binos Psalmos conjungi, ita ut seeuudus ad pri- 
mum et tertius qui subsequitur rursus ad secundum se adjungat et 
cum quarto par novum conficiat, ergo uon solum binos Pss. qui par 
conficiunt inter se, verum etiam singula paria cohaerere: quam qui- 
dem regulam tantummodo in iinibus libri I — III. in Psalmis 41 et 42, 
72 et 73, 89 et 90, qui inter se nexi non sunt, neglectam videmus. 
Saepenumero autem terni Psalmi conjunguntur, idque vel ita, ut Psal- 
mus secundus et tertius ad primum propter simile, quod ipsis cum eo- 
commune est, accedant, velut Ps. 7. 8. 9.; 57. 58. 59. al., rel ita ut 
alio simili secundus, alio tertius cum primo cohaereat, relut Ps. 10. 
11. 12 =10 -j- 11, 10 + 12; 86. 87. 88 = 86 -f- 87, 86 -}- 88. 

2) Vinculum, quo bini terni ve Psalmi inter se apti colligatique 
sunt, plerumque cogitatio est similibus vel iisdem verbis expressa, non- 
nunquam, non obstante formae dissimilitudine, tantummodo cogitatio, 
velut 10 et 11. Crebro sola formae externae similitudo, modo talis 
sit, quae oculos feriat, sufdcit, velut 4 et 5. 

3) Conjungi solent ejusmodi potissimum Psalmi, quorum vel exi- 
tus, velut 4 et 5, 13 et 14, vel initia, velut 21 et 22, 56 et 57, inter se 
consentiunt, nisi, id quod perinde est, initium posterioris cum exitu 
priöris, velut 14. 15., aut exitus posterioris cum initio prioris, velut 
27. 28., aliquid simiUtudinis habet. Magnopere variat connexionis ra- 
tio, ita vero, ut in aperto sit, collectorem inprlmis initia et exitus sin- 
gulorum PsaLtuorum respexisse. 

4) Crebro Psalmi conjuncti plura similia exhibent., quorum alia 
alii notatu digna judicaverunt, ita ut dubium esse possit, quodnam si- 
mile collectorem ad eos componendos adduxerit. Fortasse ratibnem 
habuit omnium, idque ibi potissimum, ubi ea similium copia ex eadem 
radice h. e. argumenti similitudiue effloruit: nam hoc facile in- 



70 



telligitur, coUectoreni hos illosve Psalnios tanto majori jure conjuu- 
gere sibi visuni esse, quanto eos crebris locis Tel toto argujaento sibi 
siiuiliores esse ac noii modo analogiam quandam prae se ferre, sed toto 
argumento propinquos inter se ae iinitimos esse deprehenderit. 

5) Interdum binos Psalmos propterea copulayit, quia posterior 
voci prioris echüs instar respondere ipsi yidebatur, velut 20. 21. 
(EchopsalmenJ , rel quia posterior statuni et affectus psabuistae pror- 
sus contrarios exhibet, velut 21. 22. (Contrastpsalmen), rel quia po- 
sterior cogitationem aliquam in priore expressam pertexit et amplili- 
cat, felut 22. 23., 86. 87. (Fortschrittspsalmen) ; cui quidem triplici 
Psalmos componendi modo tres parallelismi species, synonym us, 
antitheticus etprogressivus, comparari possunt. 

6) Raro collector inscriptionibus Psalmorum, quatenus plus quam 
terminos technicos cohtinent, velut Ps. 36., vel plane singulares sunt, 
velut 56. 88. 89., ad iililm pertexendum utitur. 

Postquam lex illa, secundum quam Psalterium dispositum esse 
suspicati eranius, totius Psalterii pervestigatione veram se nobis com- 
probavit, excutiamus nunc, quid quantumque momenti insit inventis 
nostris ad historiam Psalmorum coUectionisque eorum illustrandam. 

l) Primum exploratum est, totum Psalterium convenienter uni 
eidemque legi esse dispositum. Hinc consequitur, aut redactorem po- 
stremum Psalmos omnes, quos partim collectos repererat partim ipse. 
coUegit, denuo digessisse aut eum se ad ordinem coUectionum aetate 
superiorum applicuisse. Cum vero ex nota '1S1 M^öin 1^5 Psalmo 72. 
subscripta pateat, exstitisse principem aliquam coUectionem eamque in- 
tra fines Psalmormn 1. et 72. contineri, et cum, ut in comm'entatione 
de duplici Psalmorum indole ostendimus, argumenti's haud levibus con- 
firmari possit, librum Psalmorum tertium (Ps. 73 — 89.) appendicem 
esse, quae ad coUectionem primam posterius , sed ante conclusionem 
Psalterii accesserit: quaestio illa, utrum redactor postremus illum 
dispositionis modum primus excogitaverit an ad eum se adjunxerit, 
non poterit dijudicari nisi noverimus, quinam Psalmorum libri I — III. 
pro recentibus et recens interpositis habendi sint. Qui quidem si demi 
possent, non violato illo ordine .similia similibus jungente, hie ordo 
pro antiquo habendus esset; si non, pro recenti. Haec vero disquisitio 
tam ardua et lubrica est, ut ab ea hoc loco abstinendum nobis esse ar- 
bitremur. At (ut profiteamur id quod nobis simillimum veri videtur) 
si in Psalmos anonymos, quos interpositos esse maxime probabile est. 



71 



intueamur et reputemus, quam arctis vinculis Ps. 10 et 11 ; 33 et 34; 
43 et 44 cf. 71 et 72; 67 et 68 cohaereant: eo adducimur, ut creda- 
mus, redactorem postremuin. Psalmos collectionis primae et appen- 
dicis, quorum ordinem, cum Psaliuos recentiores interponeret, non 
intactum relinquebat, primum couvenienter legi isti, quam inveniiöus,. 
digessisse, certe hunc ordinem, ubi ab ipso turbatus esset, resti- 
tuisse *). 

2) Deinde iis, quae adhuc exploravimus , edocti sumus, ex, sola 
Psalmorum. binorum pluriunire vicinitate eorumque inter sese simili- 
tudiiie neutiquam concludi posse, eos ab eodem auctore conscriptos 
esse: qua conclusioneHitzigius creberrime utitur et qua ceteri quo- 
que Psalmorum interpretes multifariam seduci se passi sunt." Nos con- 
tra sie ratiocinamur: Psalnü magis minusve inter se consimiles pro- 
prer hanc ipsam similitudinem, nulla habita originis eorum fatione ^uti 
conjunctio Psalniörum anonymorum et aperte recentiorum cum davi- 
dicis ostendit) , a redactore compositi sunt. Fieri sane potuit (neqüe 
hoc frequenter factum, infitiamur), ut redactor Psalmos similes quae- 
rens in Psalmos ejusdem auctoris, quippe qui necessitudine se attin- 
gere soleant, incideret, at ubivis unum alteri subjunxit non quod ejus- 
dem auctoris esset (id quod redactorem plurimis in Psahnis aeque ac 
nos latuisse credibile est) , sed quia sequentem superioris tam similem 
reperiebat, ut ad seriem continuandani ei rideretur esse idoneus. 

3) Labefactatur ea quoque sententia, quam in comm. suo in Psal- 
mos crebris locis protulit Hengstenbergius. Is enim cumPsahnus 
anonymus inscriptum sequitur, cujus aiiquam similitudinem gerit, 
itentidem inculcat, anonjmum cum inscripto unum corpus conficere, 
bipartitum illud et ab eodem auctore profectum (yelut Ps. 9 .et 10 ; 
32 et 33; 42 et 43; 70 et 71). Hoc modo alias quoque binos Psal- 
mos dilogice copulatos esse existimat (Ps. 1 et 2; 88 et 89), ternos 



\ 



*) Fortasse haec coiijectura nostra eo confirmatar , quod Pss. 41 et 42 ; 72 
et 73; 89 et 90 non sunt homogenei, cum contra Pss. 106 et 107 maximam inter 
se similitudinem habeant. Consentaneum est enim, redactorem Psalmum seriem 
davidicorum colle<;tionis principis concludentem (41)^et Psalmum in fine 
ejusdem collectionis positum (72) loco movere noluisse. Neque Psaimo 
89, qui appendicem concludit, similem adjungere poterat, cum Psalmus Mosis, 
quantqimvis dissirailis, aptissimus ei videretur, qui coUectionem recentemin- 
choaret. At in finibus libri IV. et V., ubi nihil obstabat, legem illam homogenei 
observavit; Psalmi enim 106 et 107, quamquam Bera'cha separati, similitudinis 
vinculo arctissime colligati sunt. 



■72 



trilogice(101 — 103; 108r-110; 111 — 113), quaternos tetralo- 
gice (114 — 117), idque non soluin consilio redactoris , sed consilio 
a u c t o r u m. Quod quamquam omnino f alsum esse non contendimus, 
apparet tarnen, cautionem in ea re adhibendam esse, ne forte Psalinos 
siniiles., quos redactorem consulto conquisivisse constanterque conse- 
ruisse norimus, praepostere pro comparibus et ad eundem auetorem 
referendis habeamus , cum siinilitudo amborum vel plane fortuita esse 
possit vel eo orta, quod poeta recentior Psahiiuni antiquiprem. ad imi- 
tandum sibi proposuit. Onines istae dilogiae, trilogiae et tetralogiae 
ante omnia docmnento sunt, redactorem in Psalmis instar annulorum 
catenae vel florum coronae connectendis multa cum solertia versatüm 



»ag»i 



u 



■'Vis-